Көр-күлүү
Сергей Иванович курдук уопсай үлэ туһугар ис сүрэҕиттэн кыһанар биригэдьиир биһиги оройуоммутугар баар буолуо диэн өйүм хоппот. Кини көр, оннук бэриниилээх киһи:кыһалҕа тирээн көрдөһөр да буоллаҕына, эйигин ханнык баҕарар мунньах ортотуттан ыҥыртаран ылыа, эбэтэр түүн үөһүгэр кэлэн ааҥҥын да дирбийдэҕинэ көҥүлэ.
Төһө да биир совхоз дирекциятыгар бэриммиппит иһин,көлүнэр көлөбүт, быабыт-туһахпыт иһин туһунан эппиэтисүгэбит. Ыаллыы дьон быһыытынан ылсар да, бэрсэр да кэмнээх буолуо дуо. Ол эрээри киһим кэнникинэн наһаалаата.
Ыкса киэһээ саҥардыы утуйуох курдук гынан эрдэхпинэ ааммын дирбийдилэр. Туран аһан биэрдим. Сергей Иванович киирэн кэллэ.
— Просто беда, алдьархай! Оту тиэйэр сыарҕам чурумчута алдьанна, саппаастааххын дуо?
— Суох, — диибин.
— Бу киһи тылын. Эн ол чурумчугун эмээхсиҥҥиттэн ордорон хоонньоһо сытаҕын дуо? Чэ, таһырдьа тахсан көрдүөххэ!
Тэҥнэһиэҥ дуо, таҥнаргар эрэ тиийэҕин. Тахсан бөҕү-сыыһы барытын сыымайдыыгын. Суох аата суох. Хантан кэлиэй?
— Оо, дьэ, беда, — сэрэйбит сэрэх, — диир Сергей Ивановичуонна миигин күүһүнэн сыарҕа чурумчутун кистээн сытар курдук уорбалыы көрбүт хараҕа сүүһүн аннынан сүүрэкэлээтэ.
Ити итинэн ааста. Нөҥүө күнүгэр сарсыарда, биир да ыал буруота унаарыйа илигинэ, ааммын ыарахан атах лиһиргэтэр. Хап-сабар аһан биэрдим.
— Уһуннук да утуйаҕын, доҕоор, — диир Сергей Иванович. – «Дружбаҕа» ордук сыаптаах буолаайыккыный? Абааһы уолаттара бүгүн сыарҕа оҥорон абырыа этилэр.
— Дьэ, ол суох, — диибин кыһыыбын-абабын кыатанан. —Бэйэбит онтон-мантан умналаһан олоробут.
— Саатар эргэтэ, — Сергей Иванович син биир бэриммэт.
— Суох, суох, доҕор! — соһуйуом иһин, ыгылыйбытымбэрдиттэн бөтүөхтээн ыллым.
— Дьэ, буолар да эбит. Тугун сүрэй, просто беда, — Сергей Иванович букатын кэлэйбит курдук туттан таһырдьаны былдьаста.
Икки хонук биллибэккэ ааста. Сергей Иванович букатын сапсыйда диэн испэр үөрэ саныы олордохпуна, аан туман аргыстаах кини киһи бу көтөн түстэ.
— Просто беда, алдьархай! Үлэ турар буолла. КВ хочуолу киллэрэбит. Аны шланга тиийбэт муҥа кэллэ. Сүүрбэччэ миэтэрэтэ иэһээ эрэ, быраат.
Мин соһуйан баттаҕым турда. Бэйэм шланга көрдөһө отделениеҕа киирэн мэлийэн тахсыбыппын кини бэрт үчүгэйдик билэр.
— Үчүгэй кыһалҕалаах киһигин, — диибин, — суоҕун билэн соруйан ыйытаҕын.
— Баар да боллаҕына, киһиэхэ утары ууммат урааҥхайгын, —Сергей Иванович, мин сирэйим-хараҕым туран «тимир тириибин» кэппиппин көрөөт, тилир гынан хаалла.
Суох, чэ, син биир киэһэ—сарсыарда киирэ туруо, онон Сергей Ивановиһы хайдах гынан кэһэтэр киһи диэн өр толкуйдуу олордум уонна былааным табыллыбытыттанүөрэн, эһэ биирдэ ыллаабыттаах диэбиккэ дылы, сатаабат да буолларбын, киҥир-хаҥыр ыллыы олордум. Ону кэргэним истэн бэркэ диэн соһуйда.
— Тыый, бу оҕонньор иһигэр абааһы киирбит дуу? Бэйи эрэ,бу туох буоллуҥ?
Мин кистэлэҥмин кэпсээн биэрбиппэр, кэргэним эмиэ үөрдэ.
— Сөп, сөп. Олус кыһыылаах. Саатар, дьону сүгүн сынньаппат. Кэһэтэр сөөп-сөп.
Сарсыныгар ааттаах эрдэ Сергей Иванович дьиэтигэр тиийэн, аанын тоҥсуйан лүһүгүрэттим. Аһан биэрдэ.
— Сергей Иванович, оту тиэйэр сыарҕаҕа сөптөөх буолталары буллум. Кыһалҕатын оҥорон, онно сөп буолар модьу-таҕа мас көстүбэтэ, — диибин.
— Биһиэхэ да баара биллибэт, — Сергей Иванович, чахчысүрэҕэлдьээбит быһыынан, таҥнарыгар эрэ күһэлиннэ.
Чугаһынан да, ырааҕынан да кэрийэн чууртаатыбыт. Мин испэр үөрэ санаатым «кэһэй, сатана уола. Дьонтон күнүһү-түүнү аахсыбакка көрдөһөр диэн».
— Суох эбит, — Сергей Иванович илиитин нэлэс гыннарда,тоҥон тииһин тыаһа лап-лаһыгырас.
Аны баҕас умналаһара тохтуур ини диэн испэр улаханнык кыайбыт-хоппут киһи курдук сананан дьиэм диэки тэбинним.
Түөрт-биэс күн Сергей Иванович өттүттэн түрбүөнэ суох олох ааста. Миигин кэргэним хайгыырыттан соло булбат.
— Сергей билигин Унаардаах биригэдьиирин утуппакка,умналаһа сылдьара буолуо. Хайдах курдук контр-удар оҥордубут, — диэн, хата, киһим байыаннай тиэрминнэри кутта.
Түүн ортолоон эрдэҕинэ дьиэм эркиннэрэ дьиһигийэ түстүлэр. Бэркэ билэр ыар атаҕым ааммын дирбийэр. Аһан биэрдим. Сергей Иванович үөрбүтэ сүр – икки дьабадьыта,бирээмэ, кулгаахтарын эминньэхтэригэр тиийбиттэр.
— Дьэ, доҕор, просто повезло, сыарҕаҕа сөптөөх маһы буллум. Били буолталаргын аҕал эрэ!
С. Михайлов
«Ленин суола», 1982 с.