— Мин көлүөнэм дьоно, сэрии кэмнэрин оҕолоро, сүрдээх ыарахан кэмҥэ оҕо саастарын атаарбыттара. Аччыктааһын, дьадайыы, быстарыы сорун-муҥун эттэринэн-хааннарынан билбиттэрэ, — диэн ахтар Аграфена Афанасьевна Охлопкова. Кини 1928 сыллаахха Пермскэй уобаласка элбэх оҕолоох быстар дьадаҥы дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ. Дьонугар көмөлөһөр сыалтан 9 саастааҕыттан холкуоска үлэлиир буолбута.
Фашистскай халабырдьыттар Ийэ дойдубутугар түөкүннүү саба түспүттэрэ. Кыра Груня аҕата фронҥа барбыта. Ийэлэрэ оҕолорун кытта хаалбыта. Олохторо өссө ыараабыта. Сорох күн тугу да аһаабакка өрүүллэрэ.
Груня ФЗУ-га үөрэнэ киирбитэ. Уопсай дьиэҕэ олорбута. 13 саастааҕар ФЗУ-ну бүтэрээт да байыаннай собуокка токарынан үлэлээн барбыта.
«Катюша» реактивнай установка снарядтарын чочуйаллара. Снарядтарын үрдүгэ кинилэри кытта тэҥ буолара. Онон итини көтөҕөлүүргэ үгүс сыралара барара. Ол эрээри ити кэмҥэ байыаннай балаһыанньа кытаанах сокуона кимиэхэ да туох да чэпчэтиини оҥорбот этэ. Халлаан суһуктуйуута эрдэ туран собуокка үлэлии бараллара. Сарсыарда 6 чаастан үлэ күнэ саҕаланара. Кыратык да хойутааһын иһин саа уоһугар турар балаһыанньа баара. Аччык аҥаардаах, сэниэлэрэ эстибит оҕочоостор станок таһыгар сууккаҕа 12-лии чаас туран үлэлииллэрэ. Ити курдук Груня 6 сыл субуруччу үлэлээбитэ.
Оччолорго Перьм куорат техникумугар сэрии кыттыылааҕа, саха киһитэ Георгий Романович Охлопков үөрэнэрэ. Груня кинини кытта билсиспитэ уонна аҕыйах сылынан ыал буолан кэргэнин дойдутугар айаннаспыта.
Оччотооҕу Саха сиригэр олоруу Пермнээҕэр туох да чэпчэкитэ суоҕа. Сэллик ыарыы бүрүүкээбит этэ, быстыы-дьадайыы сир ахсын баара. Эдэр ыаллар Уус Алдан оройуонугар тиийэн олохсуйбуттара. Ити кэмҥэ Аграфена Афанасьевна элбэх дьон өлөрүн көрбүтэ, оннооҕор өлбүт дьону көмөр күүс-күдэх суох буолара. Ити эрээри эдэр Охлопковтарга олохтоохтор күүс-көмө буолбуттара. Туох баалларын тэҥҥэ үллэстэн, биир иллээх ыал курдук олорбуттара. «Сахалар эйэҕэс да дьоннор», — диэн кэпсиир Аграфена Афанасьевна. Эдэр киһи буолан саха тылын түргэнник баһылаабыта. Кэлин Нам оройуонун Граф Биэрэгин бөһүөлэгэр кэлэн олохсуйбуттара. Манна кэргэнинээн 20 сыл олордулар. Билигин кыыстара улаатта, оттон Аграфена Афанасьевна тыыл уонна үлэ бэтэрээнэ буолла. Бөһүөлэккэ улаханнык убаастанар кырдьаҕас киһи
Ыраах Пермь куораттан силис тардан кэлэн, Саха сирин иккис төрөөбүт дойду оҥостубут нуучча дьахтара билигин манна кэлбитин кэмсиммэт. Дьон-сэргэ дириҥ убаастабылын ылан дьоллоохтук олорор.
Снежана НИКОЛАЕВА,
Граф Биэрэгэ
«Эҥсиэли», 1995 с., от ыйын 8 к.