«Мин аҕам Софронов Степан Федотович И.Е. Винокуровы сүрдээҕин убаастыыра, сүгүрүйэрэ, «Убайым Ылдьаа» диэн ытыктаан ааттыыра. Кини тылыттан адьас тахсыбат этэ. Илья Егорович аҕабытын финансовай, онтон салайар үлэҕэ бэлэмниир үөрэххэ ыытан үөрэттэрбитэ. Ол кэннэ Сангаарга, Эдьигээҥҥэ ыытан Госбаан управляющайынан, сопхуос директорынан райсовекка, райкомҥа үлэлэппитэ. Биһиги аймахха гражданскай сэриини уонна И.Е. Винокуровы кытта сибээстээх олоххо дьиҥ буолан ааспыт түбэлтэни кэпсиэм этэ.
1918 сыллаахха «соҕурууттан нуучча этэрээттэрэ сахалары өлөрө-өһөрө, имири эһэ иһэллэр үһү» диэн дьулаан сурах ыалтан ыалга тарҕанан тилийэ көппүтэ, дьону аймаабыта. Оччотооҕу Нам дьоно, үксэ ыччат өттө, дьоннорун, оҕолорун-урууларын көмүскүүр санааттан үрүҥнэр, а.э. «бырааттар» этэрээттэригэр суруйтарбыттара. Мин эһэм Сөдүөт инилэрин Никиитэни, Ньукулайы, Дьуону кытта үрүҥ этэрээккэ киирээри тиийбиттэр. Онуоха үрүҥ этэрээт командира Сивцев эһэбин дэлби мөхпүт, араастаан холуннарбыт, хомпуустаабыт, «холуочуккун» эҥин диэн айахтаппыт. Онуоха эһэм өһүргэнэн төттөрү этиспит, эбиитин командирга күллээх кокуоска туттарбыт. Сивцев командир кыыһыран сибииккэҕэ симтэрэн хоннорбут уонна этэрээккэ ылартан кыккыраччы аккаастаабыт. Маннык сириллибититтэн эһэбит хойукка диэри кыйаханара, кыбдьыгырара эбитэ үһү. Саамай кыра инитин Дьуону сааһа кыра диэн этэрээккэ ылбатахтар.
Икки инитэ, Никиитэлээх Ньукулай, үрүҥ этэрээт саллааттара буолан Тулагы, Киллэм сэриитигэр, Никольскай кыргыһыытыгар кыттыбыттар. Ньукулай Никольскай кыргыһыытыгар өлөрүллүбүт, Никиитэ хотторуу кэннэ үрүҥнэри кытта хоту түспүт. Оччолорго Илья Винокуров кыһыл этэрээт разведчига буолан Булуҥҥа сырыттаҕына үрүҥнэр тутан ылбыттар. Доппуруостаан, үнтү кырбаан баран «сарсыарда дьаһайыахпыт» диэн хаайан кэбиспиттэр. Кинилэр билиэн ылбыт дьоннорун күн тахсыыта сайылыыр идэлээхтэрэ эбитэ үһү. Илья Егорович дьолугар ол түүн харабылга мин абаҕам Никита Софронов анаммыт. Кинини Илья түүнү быһа агитациялаабыт: «Сир-сибиир бүттэ, аны ханна барыаххытый? – диэбит. Баай-дьадаҥы туһунан, амнистия диэн уураах тахсыбытын кэпсээбит. Өскө сааҕын туппутунан бэриннэххинэ өлөрбөттөрүн, дойдугар ыытан кэбиһэллэрин тоһоҕолоон бэлиэтээбит. Биир дойдулааҕа, ону таһынан аймахтыы буоларын ахтыбыт (Никиитэ уонна Ылдьаа саастарынан тэҥ соҕустар уонна ыаллыы балаҕаннаах, биир толооҥҥо үөскээбит Куһаҕан Ыал ыччаттара буолаллар. Никиитэ төрүкү аҕыйах саҥалаах, бөдөҥ-садаҥ көрүҥнээх сөҥ киһи. Ылдьааны истээн-истэн баран, сарсыарданан киһитин хаайыыттан таһааран күрэппит, быстах өлүүттэн быыһаабыт.
Эһиилигэр Никиитэ амнистияланан дойдутугар Намҥа эргиллэн кэлбит. «Бандьыыкка сылдьыбытыҥ» диэн, оттуур ходуһатын, бурдук ыһар бааһынатын, сүөһүлэрин былдьаан ылбыттар. Куолаһын быһан, оҕолорун «бандьыыт ыамалара» диэн үөрэппэккэ сорун сордообуттар. Кэлин ыксаан Илья Егорович обкомҥа үлэлиир кэмигэр куоракка анаан-минээн киирэн көрсүбүт уонна киниттэн «Никиитэ Софронов быраабын күөмчүлээмэҥ, сирин, ходуһатын төннөрүҥ» диэн ис хоһоонноох суругу ылан тахсыбыт. Онтон ыла олус эккирэтиспэт буолбуттар.
Инилэртэн кыралара Дьуон Софронов — Кыайы Тутар диэн хос ааттааҕа. Кэлин кыһыл, комсомол буолан аатырбыта. Улууһу кэрийэ сылдьан түһээн хомуйааччы, кулаактартан баайдарын былдьааччы буолбута. Илья Егорович Винокуров – саха саарын киһитэ сэрии ыарахан, сут-кураан, аччыктааһын кэмигэр норуоту хоргуйууттан быыһаабыт умнуллубат улахан өҥөлөөх. Кинини өлөр өлүүттэн мин абаҕам Никита Данилович Софронов сырдык тыынын быыһаабытын киэн тутта кэпсиибин. Никиитэ ыччаттара, уола Гаврил Никитич кэргэнинээн, Варвара Егоровналыын, Намҥа ытыктанар ыал этилэр. 14 оҕону иитэн улаатыннарбыттара. Олор бары Дьокуускайга олохсуйан олороллор.
Роман Софронов, Нам сэл.
«Эҥсиэли», 2006 с., тохсунньу 19 к.