Бүгүн, муус устар 18 күнүгэр, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана Айсен Николаев Нам улууһугар үлэлээтэ. Уһулуччулаах государственнай деятель И.Е. Винокуров төрөөбүтэ 130 сылынан, төрөөбүт түөлбэтигэр – Аппааныга баар сквергэ сүгүрүйэн туран сибэкки дьөрбөтүн уурдулар, Намҥа 50 куойка миэстэлээх эмтиир куорпуһу үөрүүлээхтик астылар.
Эмтэнэр куорпуһу тутуу «Доруобуйа харыстабыла» уонна «Уһун уонна көхтөөх» национальнай бырайыагынан 2023 сыл олунньутуттан Нам сэлиэнньэтигэр саҕаламмыта. Государственнай хантараак сакаасчыгынан «СӨ государственнай сакаасчык сулууспата» ГКУ, тутааччынан «А-Капитал» ХЭТ буолаллар.
Хаартыскалар: Саргын Скрябин, ЯСИА
Үөрүүлээх быһыыга-майгыга Ил Дархан Айсен Николаев, СӨ Государственнай мунньаҕын (Ил Түмэн) председателэ Алексей Еремеев, «Нам улууһа» МО баһылыга Юрий Слепцов, Правительство представителлэрэ, норуот депутаттара, ыҥырыылаах ыалдьыттар, балыыһа коллектива кыттыыны ыллылар. Таһаарыылаах үлэлээх быраастарга, үлэһиттэргэ, убаастабыллаах ветераннарга махтал суруктары, бочуотунай грамоталары туттардылар. Саха төрүт үгэһинэн аал уоту оттон Петр Охлопков алгыс сиэрин-туомун толордо. Саҥа эбийиэк үлэҕэ киирбит символическай күлүүс Намнааҕы киин балыыһа кылаабынай бырааһыгар Ариан Сергеевкэ туттарылынна.
Хаартыскалар: Саргын Скрябин, ЯСИА
Эмтэнэр куорпус үс мэндиэмэннээх, 3700 кв.м. иэннээх. Манна приемнай покой, акушерскай-гинекологическай, икки аныгы тэриллэринэн таҥыллыбыт эпэрээссийэлиир саалалардаах уопсай хирургия отделениелардаах, диагностика оҥорор сулууспалардаах (ренгент-кабинет, УЗИ, эндоскопическай чинчийии), терапия, интенсивнэй терапия, реанимация отделениелардаах, «Суһал көмө» сулууспата баар. Саҥа эбийиэк аныгы медицинскэй техниканан, тэриллэринэн толору хааччыллыбыт.
Ил Дархан Айсен Николаев Намҥа үлэтин чэрчитинэн кэккэ ыйытыылары биэрдибит:
— Айсен Сергеевич, интервьюну улуус киин балыыһатын саҥа эмтиир куорпуһун үлэҕэ киллэрииттэн саҕалыахха. Биһиэхэ, бу олус үөрүүлээх түгэн, бу күнү биһиги өр күүттүбүт. Маннык эбийиэк үлэҕэ киирбитэ биһиэхэ туох кыаҕы биэриэҕэй?
— Бүгүн Нам сиригэр-уотугар саҥа эмтиир куорпус тутуллан үлэҕэ киирбититтэн бары үөрдүбүт, астынныбыт, долгуйдубут. Эбийиэк уопсайа 3700 кв.м. иэннээх, оттон туһаныллар площада – 2400 кв.м. Аныгылыы, ирдэбилгэ барытыгар эппиэттиир 170 ахсааннаах технологическай оборудование таҥыллан үлэлииргэ бэлэм тураллар, онон толору хааччыллыбыт балыыһа. Доруобуйа харыстабылын үлэһиттэригэр, улуус олохтоохторугар улахан көмө буолар. Ханнык баҕарар сиргэ-уокка маннык балыыһа аһылыннаҕына дьон олоҕо уһуур, ыарыы намырыыр, дьон-сэргэ олоххо сыһыана кытары уларыйар. Кыһыл оҕоттон саҕалаан доруобуйаны көрөр оборудование барыта баар буолла.
Дойдубут президенэ Владимир Владимирович Путин «Биир ньыгыл Россия» партия ыйаахтарынан, Россия үрдүнэн бара турар национальнай бырайыактарынан улахан куораттарга эрэ буолбакка, улуустарга бу курдук эбийиэктэр тутулланнар үлэҕэ киирэллэр.
Доруобуйа харыстабыла күүскэ сайдан иһэр, өссө да сайдыаҕа. Дьоммут-сэргэбит олохторо уһуохтаах, доруобуйалара тупсуохтаах.
— Иккис нүөмэрдээх оскуола тутуута хаһан түмүктэниэҕэй? Оҕолорбут кэлэр үөрэх дьылыгар саҥа дьиэҕэ-уокка киириэхтэрэ дуу, тутааччылар үлэни кэмигэр бүтэриэхтэрэ дуо?
— Бу сыл, ол эбэтэр, 2026 сылга оскуола үлэҕэ киириэхтээх диэн сыал-сорук турар. Балаҕан ыйын 1 күнүгэр оруобуна буолбакка да, бастакы чиэппэр кэнниттэн бүтэриэхпит дииллэр. Инникитин Правительствоны, тутуу министерствотын, бэдэрээтчити кытары сүбэлэһиэхпит. Дьон-сэргэ күүппүтэ ыраатта, суолталаах эбийиэк буолар. Үөрэҕирии салаатыгар улахан болҕомтону уурабыт. Хайаан да үлэҕэ киириэҕэ.
— Икки сыллааҕыта улууспутугар улахан уу кэлэн, тургутууну ааспыппыт. 13 нэһилиэнньэлээх пууну таарыйан, улахан хоромньу тахсыбыта. Сааскы халааҥҥа бэлэмнэниигэ туох үлэ ыытылларый?
— Саха сиригэр халаан уута сыл аайы араастаан кэлэр. Быйыл даҕаны уустук балаһыанньа буолуон сөп, Алдан өрүс өттүгэр муус халыҥ. Билигин мууһу кэбирэтиигэ хараардыы, эрбиир үлэлэр хантараак быһыытынан ыытыллан түмүктэнэн эрэллэр.
Биһиги сыалбыт-сорукпут диэн улахан харыы тахсар түгэнигэр дэлби тэптэрии үлэтин ыытыахтаахпыт. Халаан уута нэһилиэнньэлээх пууҥҥа кутталы үөскэттэҕинэ олохтоохтору суһаллык көһөрүүгэ, сүөһүнү-сылгыны үрдүк сиргэ таһаарыыга сөптөөх үлэни тэрийиэхтээхпит, ыытыахтаахпыт. Улуус дьаһалтата манна күүскэ үлэлэһэр. Туохха барытыгар бэлэм буолуохтаахпыт.
— Быйыл биһиги биир дойдулаахпыт, уһулуччулаах государственнай үлэһит Илья Егорович Винокуров төрөөбүтэ 130 сылын бэлиэтиибит. Үбүлүөй тэрээһиннэрин ыытар кэмитиэти тэрийэр туһунан дьаһал таһаарбытыҥ. Ол туһунан сырдатыаҥ дуо?
— Илья Егорович Винокуров биһиги дойдубутугар, саха норуотугар улахан кылаатын киллэрбит киһи буоларын хаһан даҕаны умнуо суохтаахпыт. Үбүлүөйдээх программа чэрчитинэн культура, үөрэх салаатыгар киэҥ хабааннаах тэрээһиннэр буолаллар, үйэтитии үлэлэрэ ыытыллар. Бүгүн сүбэлэһэн баран, төһө да үп кырыымчыгын иһин, Илья Егорович төрөөбүт түөлбэтигэр – Аппааны иһинэн ааһар суолу оҥорорго сорук туруордум. Суол куһаҕана олох хаачыстыбатын мөлтөтөр, дьоҥҥо-сэргэҕэ кутталы үөскэтэр.
— Түмүккэ, Сахабыт сирин олохтоохторугар Саха Өрөспүүбүлүкэтин күнүн көрсө баҕа санааҥ?
— Нам улууһа – улуукан дьон тахсыбыт сирдэрэ. Максим Кирович Аммосов, Илья Егорович Винокуров биһиги өрөспүүбүлүкэбитин, норуоппутун аатырдыбыт, инники күөҥҥэ таһаарбыт дьоммут буолаллар. Өрөспүүбүлүкэ күнүн көрсө доруобуйа харыстабылыгар саҥа эмтиир куорпус үлэҕэ киирдэ. Максим Аммосов, Платон Ойуунускай, Исидор Барахов уонна соратниктара өрөспүүбүлүкэни тэрийэллэригэр балыыһа да диэн суох этэ. Онтон ыла инникибит диэки баран, сайдан иһэбит.Дойдубутун кытары биир буоламмыт, уустук кэми бииргэ туорааммыт, кыайыыны ситиһэммит өссө күүскэ сайдар суолга тахсыахпыт диэн эрэллээхпин.
Дьоммор-сэргэбэр ситиһиилэри, кытаанах доруобуйаны, күнтэн-күн инники диэки хардыылаан саҥа саҕахтары арыйан иһиҥ.
Семен Аргунов
Видео: Шапошников Роман