Атырдьах ыйын 6 күнүгэр түмүллүбүт сыыппараларынан сирдэттэххэ, Саха сирин ходуһаларыгар 104 288 туонна от кэбиһиллэн, былааннаммыт кээмэйтэн лоп курдук чиэппэрэ, 25 бырыһыана, туолла. Ити эрээри, ааспыт сайын баччаҕа оттоммут таһым ситиһиллэ илик: 148 006 туонна от турбута.
Бу нэдиэлэ оптуорунньуктааҕы ВКС мунньаҕар тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин миниистирин солбуйааччы Сахайаана Павлова улуустарга от былаанын толорууга дьиҥнээх сабаҕалааһыны суһаллык биэрэллэригэр сорудах биэрбитин кэнниттэн 372,7 тыһ. туонна окко диэри таҥнары түстэ. Ол эбэтэр өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн сүөһү-сылгы 2026 – 2027 сыллардааҕы кыстыгар 423 700 туонна дороххой аһылык былааннаммытыттан 88 бырыһыана бэлэмнэниллэр чинчилээх.
Холобур, Алдан 1 700 туонна оттон 333-үн, Мииринэй 637-тэн 287-тин, Үөһээ Халыма 613-тэн 398-ын, Аллараа Халыма 70-тан 31-ин, Эдьигээн 62-тэн 32-тин, Эбээн Бытантай 1 350-тан 800-үн, Усуйаана 415-тэн 250-ун эрэ бэлэмнииргэ суоттаналлар. Омос көрдөххө, кыра курдугун иһин, ити дойдуларга от тиэйэн илдьэргэ элбэх үп эрэйиллэр. Былааннаах отторун 30 бырыһыантан аһарбыттары бастыҥнарга киллэрдибит (инфографиканы көр) гынан баран, Орто Халыма 4 352 туонна отуттан 2 181-ин эрэ сабаҕалыыр. Манна билигин 2 180,500 туонна кэбиһиилэннилэр, онон 50 бырыһыанынан муҥурданыах муҥнара буоллаҕа. Ити курдук Эдьигээн 52, Аллараа Халыма 44 бырыһыаннаах оттоон бүппүттэрин суота.
Билиҥҥи туругунан былааннаммыт отторун бэйэлэрин күүстэринэн сүүс бырыһыан булунарга Амма, Чурапчы, Ньурба, Үөһээ Бүлүү, Бүлүү, Ленскэй, Муома, Булуҥ, Өлөөн улуустара уонна “Сатай” куораттааҕы уокурук эрэ эрэнэллэр. Бүлүү сүнньүгэр уһун ардахтан ала-чуо сунтаардар оҕустардылар. Бүтэһик сабаҕалааһыҥҥа 28 тыһ. туонна оттон 20,8 тыһыынчатын чөкөтүөхтээхтэрэ ыйыллар. Урукку кураан дьылларга быстарбыттары отунан салгыыр Кэбээйи улууһа 9 930-тан 7 709-ун сабаҕалыыр. Төрүөтэ биллэр: Турбаахы, Сииттэ курдук тыһыынчанан туонна оту тэбэн биэрэр сирдэрэ ардах халааныгар хабылыннылар. Өлүөнэ халааныттан эмсэҕэлээбит Өлүөхүмэ 14 290 туоннаттан хайа охсубут аҥаарын (7 777 т) уонна Хаҥалас улууһа 31 тыһ. туонна былааныттан 23 313 туоннатын толорору билгэлииллэр. Дьокуускай куорат хаһаайыстыбалара 9 202 туонна отторуттан 5 816 туоннатын бэлэмниэхтэрэ. Ону даҕаны “Туймаада” Агрохолдинг АУо Тааттаҕа сир ылан, оттооһуну тэрийэрин кытта аахсан. Отчуоттан көстөрүнэн, таатталар бэйэлэрэ 30 310 туонналарыттан 26 550-угар суоттаналлар уонна быйыл сыылбатык оттоон иһэллэр. Халааҥҥа оҕустарбыт улуустар 7-9 бырыһыан оттоммут буоллахтарына, Таатта толоруута – 15 эрэ бырыһыан.
Көстөрүн курдук, элбэх сиргэ быйыл сүөһүлэрин кыстатарга татым аһылыктаах киирэр туруктаахтар. Эрэл – Бүлүү умнаһынааҕы уонна илин эҥээртэн Амма, Чурапчы улуустарыгар. Ол эрээри, Бүлүүгэ Лөкөчөөн, Илбэҥэ отторунан мөлтөхтөр. Амма улууһа өрүстэрин хочото аанньа үүммэккэ, мобильнай биригээдэлэринэн ыраах үрүйэ-харыйа сирдэригэр оттотон, бэйэтин хааччынар, оттон уус алданнар суоттуларын салгыыр соруктаахтар. Улуустар мобильнай биригээдэлэри тэрийиигэ урукку сылларга курдук өйөбүл, сатаатар, уматыкка көмө көрүллэрин күүтэллэр. Аны оттообут даҕаны иһин, тиэйиитигэр-таһыытыгар туох эмит баар буолуо дуо?..
Отчуоттанар кэмҥэ сиилэс угулла илик. Сенаһы суулааһыны Өлүөхүмэҕэ (120 туонна) уонна Алдаҥҥа (80 туонна) эрэ саҕалаатылар. Бастакы мобильнай биригээдэлэр туруммуттара балачча буолла гынан баран, билиҥҥитэ 14 звено 377 туонна оту туруордулар. Ол иһигэр Амма улууһугар 9 звено 267, Абыйга 3 звено 60, Орто Халымаҕа 1 звено 50 туонналыы кэбиһиилэннилэр. Уус Алдан соҕотох биригээдэлээҕиттэн иһитиннэрии кэлэ илик.
Василий Никифоров
Хаартыскаҕа: Хаҥалас улууһугар маннык быһыыга-майгыга оттуу сылдьаллар.