Сарсын, ыам ыйын 22 күнүгэр, Саха сиригэр сайылык күнэ бэлиэтэнэр. Бу бырааһынньык 2019 сылаахтан ыла бэлиэтэнэр. Сайылык күнэ 2018 сыл сэтинньи 6 күнүгэр Ил Дархан Айсен Николаев ыйааҕынан төрүттэммитэ.
Былыр-былыргыттан саха норуота Ньукуолун күнүгэр күүтүүлээх самаан сайын кэлиитин бэлиэтиир үтүө үгэстээх. Бу күн алаадьы астаан, кус миинэ буһаран чугас дьоннорун күндүлүүллэр, айыылартан өҥ-быйаҥ сайыны көрдөһөн, сири-дойдуну аһаталлар. Оҕо-уруу этэҥҥэ сылдьарын, сүөһү-ас этэҥҥэ турарын, уйгуну-быйаҥы биэрэрин туһугар аал уоту оттон көрдөһөллөрө.
Кыстыгы туораан күөххэ этэҥҥэ үктэннибит. Хороҕор муостааҕы, сыспай сиэллээҕи иитэн олорор өбүгэлэрбит уһун, тымныы, томороон кыһын кэнниттэн баччаларга, от-мас тыллыыта, сүөһүлэрин-астарын илдьэ кыстыктарыттан сайылыкка көһөн тахсар үгэстээхтэрэ. Ыам ыйын 22 күнүн өбүгэлэрбит дьыл бүтэн, саҥа сыл саҕаланар кэминэн ааҕаллара.
Күөххэ улууспут үрдүнэн 10 923 хороҕор муостаах (тэрээһиннээх хаһ. — 578, бааһынай хаһ. — 2517, кэтэх хаһ. — 7828), ол иһигэр 3531 ынах, 12917 сыспай сиэллээх (тэрээһиннээх хаһ. — 2098, бааһынай хаһ. — 5020, кэтэх хаһ. — 5765, көмө хаһ. — 34), онтон 7939 биэ үктэннэ, — диэн улуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын управлениета иһитиннэрэр.
Нам улууһугар 10 нэһилиэккэ: Үөдэйгэ, 1 Хомустаахха, Партизаҥҥа, Никольскайга, Хамаҕаттаҕа, Хатыҥ Арыыга, Бөтүҥҥэ, Модукка, Хатырыкка, 2 Хомустаахха уопсайа 22 сайылык баар.Халаан уутунан сибээстээн кэккэ нэһилиэктэр сүөһүлэрин сайылыкка куоттаран таһаарбыттар.Быйыл дьылбыт арыый да тымныы буолан көһүү бытаарда дииллэр. Ол курдук, Үөдэйгэ Мохсоҕоллооххо, Сиэр Биэҕэ, Тоҥ Баска, 2 Хомустаахха, Никольскайга, Бөтүҥҥэ сайылыктарыгар көһөн таҕыстылар. Тэрээһиннээх, бааһынай хаһаайыстыбалар кэккэлэригэр кэтэх хаһаайыстыбалаахтар үгэс быһыытынан эмиэ сайылыкка тахсар үгэстээхтэр. Ол курдук, Хамаҕаттаҕа Убаһа Муммукка 5 ыал тахсаары бэлэмнэнэллэр.
СӨ ТХМ иһитиннэрбитинэн, ыам ыйын 22 күнүттэн сайылыктарга көһүү саҕаланар. Быйыл Нам улууһугар барыта 1989 хороҕор муостааҕы, ол иһигэр 784 ынаҕы – уопсайа 22 сайылыкка көһөрүөхтэрэ.Билиҥҥи туругунан 953 сүөһү (о.и. 286 ынах) сайылыкка таһаарбыттар. Нэһилиэктэринэн ылан көрдөххө Үөдэйгэ – Мохсоҕоллоох («Ымыях» б/х), Сиэр Биэ («Сайдыы» ТХПК), Тоҥ Бас (Бережнева В.И. б/х, «Сайдыы» ТХПК, Обутов М.Н. б/х, ЛПХ), Арыылаах (ЛПХ); 1 Хомустаахха – Бүтэйдээх («Илгэ Хотун» СПОК, Дьячковская Э.С. б/х); Партизаҥҥа – Туора Күөл (Терешкин С.С. б/х), Никольскайга — Саахтааны (Алексеева М.И. б/х); Хамаҕаттаҕа – Быһыттаах («Экоферма» ОАО), Убаһа Муммут (ЛПХ); Хатыҥ Арыыга – Кулун Өлбүт (Винокуров А.З. тэр.хаһ.), Кур Оттоох (Петров В.И. б/х), Эбэҕэ, Алаас Эбэҕэ, Лааһарга, Бүөр Күөлгэ – ЛПХ-лар; Бөтүҥҥэ – Күрүөлээх («Дайыына» б/х); Модукка – Титиик («Росток» ТХПК); Хатырыкка – Быһыттаах («Толоон» б/х); 2 Хомустаахха – Кутурук, Билии, Хатыҥнаах, Ордьумай — ЛПХ-лар.
Бу сайылыктартан 8-гар ынах ыыр универсальнай станцияны (УДС), 10-гар автодойканы туһаныахтара.Сайылыктарга ыанньыксыттар, үүт учуотчуттара,техник-осеменатордар, ньирэй көрөөччүлэр, бостууктар үлэлиэхтэрэ. Кэлиҥҥи кэмҥэ сайылыктарга улахан болҕомто ууруллан, бу хайысхаҕа көдьүүстээх үлэ барар. Сайылктааһын программата киэҥ хабааннаахтык үлэлиир. Ааспыт сылларга өрөмүөннэнэргэ матырыйаал ыланнар сөргүтүү үлэтин ыыппыттара, уот ситимин тарпыттара. Сайылыктан үүт туттарыы төлөбүрүгэр эбии үп көрүллэр.
Семен Аргунов