Партизан нэһилиэгэр саха төрүт дьарыгын – сылгы, ынах иитиитин Баишевтар дьиэ кэргэн быспакка кэллилэр. Төрөппүттэрэ Афанасий Леонтьевич Баишев (1929-2004 сс.), Ефросинья Петровна Илларионова (1935-2007 сс.) оҕолорун кытта холбоон, тыа хаһаайыстыбатын салаатыгар уопсайа 300-тэн тахса сыл үлэ ыстаастаахтар.
«Сындыыс» бааһынай хаһаайыстыба
Аныгы кэмҥэ олох араас хайысхатыгар – ордук үөрэх, доруобуйа харыстабылын, быраабы араҥаччылыыр эйгэҕэ үлэ династията баара үгүстүк иһиллэр. Оттон саха төрүт дьарыгар — тыа хаһаайыстыбатын салаатыгар сэмэйдик бэлиэтэнэр. Биашевтар дьиэ кэргэҥҥэ оҕолоро, ыччаттара төрөппүттэрин күннээҕи түбүктэрин көрөн-истэн, үтүктэн, үтүө холобурдарынан бу үлэҕэ сыстыбыттара, утумнаабыттара.
Баишевтар улахан убайдара Петр Афанасьевич тэрийбит «Сындыыс» бааһынай хаһаайыстыбатын кыра быраата Петр Баишев 2013 с. эрэллээхтик илиитигэр ылан, салгыы дьарыктанар. Ол кэмтэн күн бүгүнүгэр диэри кэргэнинээн Туйаара Евстратьевналыын Партизан нэһилиэгэр тэриллибит агрокластерга икки хотонунан 90 төбө сүөһүнү көрөллөр, 30 ыанар ынахтаахтар, быйыл 27 ньирэй төрүөҕү ылбыттар.
Ийэ санаата
Бу дьиэ кэргэни кытта көрсө тиийиибэр бары үлэ үгэнигэр сылдьаллар. Ол быыһыгар ийэлэрин Туйаара Евстартьевнаны кытта хаһаайыстыбаларын тула кэпсэттибит, ордук оҕолорун үлэҕэ сыһыарыыларын интэриэһиргээн ыйыталастым.
-Оҕолорбутун барытыгар тэҥҥэ илдьэ сылдьан улаатыннардыбыт, үлэҕэ эмиэ, онно көрөн үөрэнэллэр буоллаҕа дии. Онтон кыра эбээһинэстэнэллэр, салгыы бэйэлэрин кыахтарынан үлэни толороллор. Биһиги маннык өйдөбүллээхпит: государствоҕа сигэнии диэн суох буолуохтаах, киһи бэйэтин төбөтүн бэйэтэ бас билиэхтээх, киһи көҥүл буолуохтаах. Ол иһин “Ким үлэлиир – ол аһыыр, ким үлэлээбэт – ол аһаабат” диэн билиҥҥи өйдөбүлүнэн эттэххэ, төбөлөрүгэр предпринимательскай уклад баар буолуохтаах. Оҕолор бэйэлэрин идеяларынан үлэни толкуйдаан, туттар харчыларын булуналларын өйүүбүт, көмөлөһөбүт, сүбэ-ама биэрэбит. Атын сиргэ буолбакка, дьиэ кэргэн иһигэр үлэ оскуолатын ааһаллар, ханнык баҕарар түгэҥҥэ тугу барытын быһаара үөрэнэллэр. Үөрэххэ да үчүгэй буолаллар, үлэттэн да толлубаттар. Уолаттарбыт техникаҕа чугастар, кыргыттары наһаа нарыннык туппаппын, барыны бары сатыыллар.
Сүөһү көрүүтүн таһынан биһиги сылгылардаахпыт, кыһынын баазаҕа олоробут. Оҕолорбут каникулларыгар эҥин онно тахсан олорсоллор, хоноллор, ордук кыра уолбут тыаттан арахсыбат. Аҕабыт сылгыларын көрдүүр, аһатар, биһиги дьиэ дьиэлиибит. Уопсайынан, оҕолору наһаа хаарчахтаамыахха наада уонна олоҕу боростуойдук, наһаа уустугурдубакка эрэ, судургутук көрө үөрэтиэххэ наада дии саныыбын. Үөрэххэ үөрэниэн баҕардаҕына, баһаалыста, үөрэннин, үлэлиэн баҕардаҕына үлэлээтин. Оҕо характерынан көрөн, сөп түбэһэр дуу, түбэспэт дуу эҥин диэн уонна хайаан да бааһынай буол диэн буолбатах. Айымньылаах хайысханы тутуһааччыларбыт, холобур, Айсен ювелир үөрэҕэр бардаҕа дии. Дьиҥэр, кини наһаа үчүгэй сылгыһыт буолуо этэ, акка эҥин сыһыана наһаа үчүгэй, кыайыылаах-хотуулаах. Баҕарбытын ситистэҕэ дии, ол эрээри төһө эрэ бириэмэнэн эргиллэн кэлиэҕэ дии саныыбыт. Кыыспыт Кыталыына көҥүл соҕус, бюджет эйгэтигэр үлэлиир кыаҕа суох, ким эрэ үрдүттэн дьаһайарын-ыйарын сөбүлээбэт, бэйэтин бэйэтэ дьаһанан үлэлиирин ордорор. Ол иһин туохтан да толлор санаата суох, ханнык да түгэҥҥэ хаһан баҕарар үп-харчы оҥостуохпун сөп диэн өйдөбүллээх. Анаан-минээн да үөрэппэтэргин, олоххо ити курдук көрүүлэнэн тахсаллар эбит, — диэн санаатын үллэстэр Туйаара Евстратьевна. Кинини 3 саастаах сиэнэ Күндүмэн Баишев саппай уопсан батыһа сылдьар. Ийэ бүөмчү санаатыгар быктарбытын курдук, бу дьиэ кэргэҥҥэ оҕолоро кыра саастарыттан үлэни, олоҕу сыаналыы такайыллан, көҥүллүк тыынан, инники суолларын солонон, бэйэлэригэр эрэллээх улааталларын сэргии иһиттим. Күндүмэн эмиэ кыратыттан, бэйэтэ да билбэтинэн, тыа үлэтин, олоҕун көрөн-истэн, иҥэринэн улуутыа турдаҕа.
Тирэхтэрэ — оҕолоро
Билигин тыа сиригэр аҕа саастаах көлүөнэ кэтэх сүөһүнү тутан олорор. Сыыйа сааһырыы да бэрээдэгинэн, кыайбат да буолууттан тэйэр, дьарыгы тохтотор. Бааһынай хаһаайыстыбаҕа биир оннук хартыына. Тыа сиригэр хайа да диэки кыанар өттө ордук сыспай сиэллээҕи иитиигэ ылсар. Орто саастаах көлүөнэҕэ Баишевтар дьиэ кэргэн курдук, төрүт дьарыгы өрө тутан сайыннарар ыал элбиирэ буоллар, тыа хаһаайыстабата биллэрдик чэчириэ этэ.
Туйаара Евстратьевнаны кытта кэпсэтэн бүтүүбүтүгэр уоллара Айсен быраатынаан Эрхаанныын бостууктаан аҕалбыт ынахтарын баайталаабыт. Кини Дьокуускай куоракка «Айар уус» технология, дизайн колледжка ювелир идэтигэр үөрэнэр, 3 курсу бүтэрбит.
Кыргыттар биэдэрэлэри ылан ынах ыырдыы тэринэллэр. Эрхаан элбэхтэ кырынан далга баар хаһааҕа ньирэйдэргэ от таста. Кини Партизан орто оскуолатыгар 6 кылааһы бүтэрбит. Бу оскуолаҕа 9 кылааһы бүтэрбит Күн Куо ынаҕы кыаһылаан, этэрдээн, дойка ааппаратын иилэн ыабытынан барда, оттон эдьиийэ Баай Кыталыына – илиитинэн. Кини Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын техникумун бүтэрэн, эт-үүт бородууксуйатын технолога идэлэнэн, бааһынай хаһаайыстыбаҕа төрөппүттэрин кытта тэҥҥэ үлэлэһэр. Туораттан оҕолор соруйтарыыта суох үлэлии үөрэммиттэрэ харахха быраҕыллар.
Баишевтар сыл аайы “Эрэл” ТХПК кытта дуогабардаһан алтынньыга диэри 30 т үүтү дойканан, илиинэн ыан туттараллар. Салгыы эбии дуогабар түһэрсэллэр. Төрөппүттэр үтүө үгэһи тутуһан, тыа олоҕун сиэринэн оҕолорун төрүт дьарыкка сыһыараллар, оҕолоро – тирэхтэрэ.
Улахан кыыстара Александра АГАТУ студенката, ветеринария санэпидемиологиятын лабораториятын специалиһа идэлэниэ. Улахан уоллара Афанасий Партизан нэһилиэгин ветеринарнай учаастагын ветеринара, кэргэннээх, үс оҕолоохтор. Кини аҕатыгар от техникатын өрөмүөнүгэр көмөлөһөр.
Алта оҕолоох улахан дьиэ кэргэн аҕата Петр Афанасьевич эбии мыраан үрдүгэр анал баазаҕа Дьөһөгөй оҕолорун – сылгылары көрөр-харайар. Сайын аайы оҕолор бииргэ оттоһон, ынах, сылгы кыһыны туоруур отун буларга көмөлөһөллөр. Дьиэ кэргэн саха төрүт дьарыгын тэнитэн, бааһынай хаһаайыстыбаны кэскиллээхтик сайыннарар.
Баишевтар көлүөнэлэрэ үтүөнэн утумнанар, дьиэ кэргэҥҥэ оҕону үлэнэн иитии туһата өтө көстөр. Оҕолор кыра саастарыттан тыа үлэтин эттэринэн-сииннэринэн билэн, өйдөрүн-санааларын ууран, олоххо бэлэмнээх улааталлар уонна оннуларын буларга эрэллээхтик үүнэллэр. Ол барыта төрөппүттэр сиэрдээх иитиилэрин ситиһиитэ.
Касьян ОЛЕСОВ-Олук