Түбэҕэ “Ким да умнуллубат, туох да умнуллубат” диэн
кэмпириэнсийэ ыытылынна.
Улуу Кыайыы өрөгөйдөөх 80 сылын чэрчитинэн, олохтоох модельнай библиотека сэбиэдиссэйэ Полина Алексеевна Шестакова, история учуутала Варвара Николаевна Попова, Түбэ нэһилиэгин ветераннарын Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Марина Петровна Сивцева көҕүлээһиннэринэн, Мария Егоровна Охлопкова аатынан Түбэ орто оскуолатын оҕолоругар анаан “Ким да умнуллубат, туох да умнуллубат” кэмпириэнсийэ “Түбэ нэһилиэгиттэн Кыайыыны уһансыбыт ини-биилэр” диэн кылааһынан чинчийэр үлэ күрэҕэ «Айхал» СК дьиэтигэр үрдүк таһымҥа ыытылынна.
Аан дойдуну атыйахтыы аймаабыт улуу сэриигэ Түбэттэн торүттээх 106 киһи ыҥырыллан Ийэ дойдуларын көмүскээбиттэрэ. Олортон 26 киһи эргиллэн кэлбитэ, хомойуох иһин, 33 эдэр буойун эйэлээх олох иһин сырдык тыыннарын толук уурбуттара, 47 киһи сураҕа суох сүппүтэ.
Биһиги нэһилиэкпититтэн биир ыалтан ини-биилэр утуу-субуу иккилии, үстүү, түөртүү бииргэ төрөөбүт бырааттыылар сэриигэ ыҥырыллан барбыттара. Кинилэр үгүстэрэ сэрииттэн эргиллэн кэлбэтэхтэрэ, эдэркээн олохторун эйэлээх олох иһин толук биэрбиттэрэ. Барыта 10 ыалтан 28 эдэркээн уол ыҥырыллыбыттара. Кинилэр тустарынан сырдык өйдөбүлү бар-дьоҥҥо тириэрдэр ол биһиги ытык иэспит буолар. Ол курдук:
— 1 кылаас «Ини-бии Дьяконовтар»
— 2 кылаас «Ини-бии Никоновтар»
— 3 кылаас «Ини-бии Пестряковтар»
— 4 кылаас «Ини-бии Дьяконовтар»
— 5 кылаас «Ини-бии Елисеевтэр»
— 6 кылаас «Ини-бии Тихоновтар»
— 7 кылаас «Ини-бии Григорьевтар»
— 8 кылаас «Ини-бии Ильиннар»
— 9 кылаас «Ини-бии Шариннар»
— 10 кылаас «Ини-бии Бугаевтар»
— 11 кылаас «Түбэ нэһилиэгин холкуостара» диэн үлэлэрин бэккэ арыйан кэпсээтилэр.
Кэмпириэнсийэҕэ дьүүллүүр сүбэнэн 3 убаастанар дьоммут үлэлээтилэр. Саха өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Айылҕа харыстабылын туйгуна, муниципальнай сулууспатын туйгуна, Саха өрөспүүбүлүкэтин бочуоттаах Ытык Сүбэтэ, «Гражданскай килбиэн” знак хаһаайката, Нам улууһун, Түбэ нэһилиэгин Ытык киһитэ, дьүүллүүр сүбэ бэрэссэдээтэлэ – Розалия Егоровна Лукина, Саха өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, Нам улууһун култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Түбэ нэһилиэгин Ытык киһитэ, краевед Т. Замятин аатынан бириэмийэ лауреата, «Идэтигэр бэриниитин иһин» бэлиэ хаһаайката, үлэ бэтэрээнэ, хас да кинигэ ааптара — Марита Афанасьевна Сивцева, Нам улууһун спордун бэтэрээнэ, Түбэ нэһилиэгин кылаатын иһин бэлиэ хаһаайката, Түбэ нэһилиэгин ветераннарын Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ, үлэ бэтэрээнэ – Марина Петровна Сивцева буолан дакылаат ис хоһоонун, чиничийэр үлэ сыалын-соругун истэн, эбии төһө матырыйаал хомуллубутун бэлиэтээн түмүгү таһаардылар.
Кыра бөлөххө 1-5 кылааска диэри оҕолорго:
1 м. – 4 кылаас, кыл.сал. Куприянова О.С.
2 м. – 1 кылаас, кыл.сал. Никонова К.В.
3 м. – 3 кылаас, кыл.сал. Бубякина М.Н.
Улахан бөлөххө, 6-11 кылааска диэри оҕолорго:
1 м. – 10 кылаас, кыл.сал. Соловьева Т.А.
2 м. – 9 кылаас, кыл. сал. Попова В.Н.
3 м. – 8 кылаас, кыл.сал. Федорова М.И.
“Гран-при” хаһаайынынан 7 кылаас буолла, кыл.сал. А.А.Прокопьева. Кыттааччылар бары Добун суругунан, наадалаах бириистэринэн наҕараадаланнылар.
Кэмпириэнсийэ түмүгүнэн мустубут дьон билиибит хаҥаан, дойдубут дьонун туһунан өссө элбэҕи билэн, саҥаны арыйан, сонуну истэн тарҕастыбыт. Сотору кэминэн бэчээккэ ыытыллыахтаах ини-биилэр тустарынан кинигэҕэ оҕолор, учууталлар чинчийбит үлэлэрэ эбии матырыйаал буолуоҕа диэн эрэнэбит.
Бу күн биир уратытынан Туйаара Алексеевна Соловьева салайааччылаах гуманитарнай наука холбоһуга биир истиэнэни толору стендэ оҥорбута кэмпириэнсийэни өссө киэргэппитэ буолар.
Хас биирдии үөрэнээччи дьонун билэрин ситиһэр сыаллаах стендэ-быыстапка туһунан кэпсээбиттэрин сэргии иһиттим. Саамай үчүгэйэ диэн, оҕо илиитин уунан хос эбээтин дуу, эһээтин дуу туһунан кылгас информация оҥорор. Биһиги оҕолорбут өрүсүһэн, халыҥ уочараты кэтэһэн дьннорун тустарынан кэпсээбиттэрэ олус хайҕаллаах уонна кэрэхсэбиллээх. Биир да оҕо хаалбакка бары кэпсээбиттэрин үөрэ, долгуйа иһиттибит. Маны таһынан сэрии бэтэрээннэрин туһунан быыстапка, хаартыскаҕа түһүү зоналарын астына көрдүбүт.
Түмүккэ, ытыктыыр ыҥыырыылаах ыалдьыттарбытыгар, дьүүллүүр сүбэҕэ махатанан туран оҕолор бэйэлэрэ оҥорбут брошь оҥоһуктарын, тыыннаах сибэкки дьөрбөтүн туттардыбыт.
Түгэнинэн туһанан, быыстапкалары оҥорсубут, туруорбут учууталларбытыгар, куруук биһигинниин тэҥҥэ буолар күндү дьоммутугар, спонсордарбытыгар: Розалия Егоровнаҕа, Варвара Игнатьевнаҕа, “Айхал” СК үлэһиттэригэр, бэтэрээн Сэбиэтигэр, олохтоох дьаһалтаҕа, гуманитарнай наука холбоһугар истиҥник махтанабыт. Инникитин даҕаны бу курдук үлэлэһиэхпит диэн эрэнэбит.
Полина Шестакова, Түбэ