Кэбээйи улууһун Кэбээйи нэһилиэгин «Уһун хонуу» сиригэр ыытыллыбыт XIX-c Олоҥхо Ыһыаҕар дьон-сэргэ астына-дуоһуйа сынньанна. Сылдьыбыттар үрдүк таһымҥа тэриллибитин бэлиэтииллэр.
«Кырсалыы кылыһахтаан, Куоҕастыы куйуһутан, тахсар күн сардаҥатынан олоҥхолоох олоҕу туойдахпына…» оҕолорго, ыччакка уонна улахан дьоҥҥо хас да түһүлгэнэн ыытыллыбыт олоҥхону толоруу өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэҕэ уонна ипподромҥа тэриллибит ат сүүрдүүтэ көрөөччүлэр болҕомтолорун ылла. Манна улууспутуттан талааннаах оҕолорбут, ыччаппыт өбүгэ үгэһин өрөгөйдөтөн, ситиһиилээхтик кытыннылар.
Оҕолорго тэриллибит олоҥхону толоруу өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэҕэр 80-ча оҕо кыттыбыта бэлиэтэнэр. Интэриэс улааппыта көстөр, ол иһигэр улууспутуттан 6 оҕо олоҥхолоото. Бары ситиһиилэнэн, анал ааттары, бириистэри ылан үөрдүлэр. Ордук салайааччыларын, төрөппүттэрин, доҕотторун уонна биһигини, биир дойдулаахтарын, астыннардылар. Кинилэртэн Н.С. Охлопков аатынан НУГ 8 «в» кылааһын үөрэнээччитэ Юра Мордовской «Кылаан чыпчаал» үрдүк ааты ылан 100 000 солк. кытта убаһа бирииһинэн наҕараадаланан кыайыы өрөгөйүн биллэ. Бу күннэргэ кинини кытта кэпсэттим.
—Юра, Кэбээйигэ ыытыллыбыт Олоӈхо Ыһыаҕар оҕолор түһүлгэлэригэр ханнык олоӈхону толордуӈ?
—Бэйэм биир дойдулааҕым, биллэр олоҥхоһут Дмитрий Иванович Кривошапкин «Сур соноҕос аттаах Алтан Саар бухатыыр» диэн олоҥхотун.
—Төһө уһуннук аахтыӈ?
-Төһө өр аахпыппын чуолкай билбэппин эрээри, быһа холуйан, 40-50 мүнүүтэ курдук буолуо дии саныыбын.
—Долгуйбутуҥ дуо?
—Суох, ис санаабыттан эттэххэ, олох долгуйбатаҕым.
—Олоӈхону хас сааскыттан толороҕун?
-11.
—Олоӈхолуурга ким үөрэппитэй?
—Саха сиригэр киэҥник биллэр олоҥхоһут Вера Прокопьевна Куличкина-Цыпандина уонна уһуйааччыбыт билигин да утумнаахтык дьарыктыыр. Киниэхэ улахан махтал буолуохтун!
—Кини олоӈхотун куруһуогар хас сыллаахтан сылдьаҕын?
—2023 сылтан.
—Биир саастыылаахтарын олоӈхону төһө сэргииллэр дии саныыгын?
—Мин санаабар, сорох уолаттар уонна кыргыттар интэриэһиргээн истэллэр, атыттарга улахан наадата суоҕа буолуо.
—Олоӈхону төһө өр үөрэтэҕин?
—Бу олоҥхону мин бүтүн икки сыл устата үөрэппитим, билигин барытын өйдүүбүн.
—Олоӈхо дьоруойдарын уобарастарын арыйар төһө уустугуй?
—Уобарастары арыйар син уустук, тоҕо диэтэр, үчүгэй уонна куһаҕан дьоруойдар бары ураты куоластаахтар. Ону таба тиэрдэр интэриэһинэй уонна күүстээх үлэ буолар.
—Кэбээйигэ «Кылаан чыпчаал» үрдүк бириискэ тиксиэм диэнэрэллээх этиӈ дуо?
—Ис санаабыттан эттэххэ, биир өттүнэн эрэллээх этим, атын өттүттэн саарбахтыыр да курдук буолан ситэ билбэтэҕим. Кутум-сүрүм араастык долгуйбута, ол эрээри кыайыыга тиксибиппиттэн улаханнык үөрэбин.
—Олоӈхону толороргун төһө сөбүлүүгүн?
—Олус күүскэ, ис сүрэхпиттэн бэриниилээхтик сөбүлүүбүн!
—Салгыы дьарыктанаҕын дуо?
—Биллэн турар, салгыы үөрэниэм! Олоҥхо суола — мин олоҕум суола. Инникитин өссө да үрдүк чыпчааллары дабайыам!
—Туох былааннааххын?
—Кэлэр өттүгэр «Күн Дьөһүөлдьүт» диэн 8 чаастаах улахан олоҥхону толорор былааннаахпын.
—Олоӈхону интэриэһиргиир, толорор оҕолорго туох баҕа санааны тиэрдиэӈ этэй?
—Кэрэ-мааны оҕолорго ис сүрэхпиттэн баҕарыам этэ: туохтан да куттанымаҥ, бары олоҥхонон дьарыктаныҥ, олоҥхолооҥ! Олоҥхону Кыайыы эрэ, Кубок эрэ туһугар үөрэтимэҥ. Олоҥхо — биһиги улуу тылбыт, өбүгэбит күүһэ буолар. Ити күүһү ис бэйэҕитигэр арыйаргыт туһугар дьарыктаныҥ! Уруй-айхал!
Кэпсэттэ Касьян Олесов-Олук
Хаартыскаҕа: Уһуйааччы Вера Куличкина-Цыпандинаүөрэнээччилэрин кытта