Нам улууһун балыыһатыгар Васильев Николай Владимирович диэн терапевт бырааһы дьон бөҕө хайгыырын истэбин.
Ксенофонт Дмитриевич Уткин суруйааччы, бөлүһүөк «Киһилии Киһи, Киһи киһитэ, Киһилээх киһи» диэн өйдөбүлү суруйан хаалларда. Бу боростуой курдук эрээри, дириҥ ис хоһоонноох этиини араас дойду өркөн өйдөөхтөрө биһирээбиттэрэ-сөхпүттэрэ. Киһи, хомойуох иһин, төрүүр-өлөр, атын туора суол суох. Бу кылгас кэрчиккэ хайдах олоробут?! Сааһыҥ тухары мунньуммут барҕа баайгын, чыыҥҥын-хоруоҥҥун өлөргөр илдьибэтиҥ чуолкай, Орто дойдуга сыгынньах төрүүгүн, сыгынньах ииҥҥэ киирэҕин. Оччотугар Сиргэ киһиттэн туох хаалар, эфиргэ, куйаарга дууһаҥ көтүө, үйэҥ тухары мөхсүбүт үлэҕин, ситиспит ситиһиилэргин төһө өр өйдүү сылдьыахтара буолла? Саха киһитэ «оҕуһун мииннэ да ыллыыр-туойар» дииллэринии, уруучука туттум да, дьэ, ол саха буола түһэбин. Сатаннын-сатамматын, дойҕохтоон барабын. Намҥа кэлэ-бара олорбутум син ыраатта. Ол тухары Васильев Николай Владимирович диэн терапевт бырааһы дьон бөҕө хайгыырын истэбин, «врач от Бога» дииллэр. Кинигэлэргэ, хаһыаттарга «быраастар — сирдээҕи ааньаллар» дииллэрин «ким билэр» диибин, балтым уонна быраатым ол аанньаллар дьалаҕайдарыттан өлбүттэрин иһин. Бэйэм кып-кырабыттан аһаах буолан, олоҕум аҥарын кэриэтэ араас балыыһаларга ааста. Дьоллоох Дьокуускай куоракка хаста-хаста өлө сатаабытым да иһин, быраастар эмтээн-томтоон, кырдьар сааспар тиийдим.
Васильев туһунан тугу иһиттим? Хайдах киһини «центрдарбыт» дэммит намнар өрө тута хайҕаатылар диэнтэн сэдиптээн.
Төрөөбүт сирэ – Сунтаар улууһун Кутаната. Айбыт аҕата тыа хаһаайыстыбатын тутаах үлэһитэ – отделение управляющайа. Ийэтэ түбүктээх, күнүс да, түүн да сынньаммат тыа медпуунун фельдшерэ. Кэтэх сүөһүлээх, 7 сыа-кырбас оҕолордоох ыаллар. Бүппэт-оспот түбүктээх дьон оҕолорун кэнэйдии-мөҕө сылдьыбакка, кыраларыттан үлэҕэ сыһыарбыттар, оттуурга-мастыырга, аһы да астанарга. Ийэлэрин балта, бу Васильевтарга дьиҥнээх Аанньал буолбут, Константинова Ксения Федоровна, Васильевы уонна убайын Федяны V кылаастан бэйэтигэр олордон, үчүгэй үөрэхтээх, дьиҥнээх киһи буоларга сөптөөх профессия наадалааҕын этэр-такайар, дисциплина олоҕу сүрүннүүрүн, оскуола үөрэнээччилэргэ инники олоххо Олук буолар араас билиини иҥэрэрин наар өйдөтөр. Барахсан! Сэмэй майгылаах, өйдөөх, кыраһыабай эдьиийдэрин оҕолор кыраларыттан «Эбээ» дииллэр эбит.
Саха кырдьаҕастара дьонтон бастаан билсэллэригэр ыйыталлар «тоҕойум, эн кимтэн кииннээххин, хантан хааннааххын?» диэн. Онтон сириҥ хайдаҕыттан, төрдүлэриҥ кимнээхтэриттэн сылыктаан бараллар. Наука да этэринэн, төрдүлэриҥ геннарыттан төлө көппөккүн, бэчээт курдук эккэр-хааҥҥар иҥэ сылдьар үһү. Васильев оскуоланы Мэҥэ Хаҥалас улууһун Наахара оскуолатыгар бүтэрбит. Оҕолор улаатаннар «киин сиргэ үөрэнниннэр» диэн Ксения Федоровна дьиэтин атыылаан, Дьокуускайга кып-кыра дьиэ атыылаһан, 6 оҕо үөрэнэригэр улахан көмө оҥорор. Васильевтар үөрэх бөҕөнү ылынан, сорохторо өссө хастыыны даҕаны, билигин бары дьоһун үлэһиттэр. Бары кэмигэр кэргэннэнэн, оҕолонон-урууланан, Наахараҕа олорор эһээлээх эбээ элбэх сиэннэрдээхтэр, оҕо чаҕаарар куолаһынан дьиэлэрэ толору.
Билиҥҥи кэмҥэ балысханнык сайдыбыт Кытай норуота былыыр-былыр олоро сылдьыбыт улуу бөлүһүөктэрэ Конфуций үөрэҕин быраабыла, догма оҥостон олороллор. Кини дьол – эйигин дьон өйөөһүнэ, улахан дьол – эйигин таптыыллара, дьиҥнээх дьол – бэйэҥ таптыырыҥ» диэбит. Кытай уонна биһиги бөлүһүөкпүт этиилэрин ис хоһоонноро майгыннаһаллар дии?! Уопсайынан, дьоһун киһи дэтэргэр 3 суол ирдэнэр; толкуй, майгы, үлэ. Васильевтар оҕолоругар бу ирдэбиллэри кэмигэр, сөптөөхтүк быһаарбыттара, тус бэйэлэрин умнан туран үлэлииллэрэ олук буолбут дии?
Оҕо, дьиҥинэн, сүүрэн-көтөн мэниктээн оҕо буолар, баҕар мөҕүллүө, алҕас тугу эрэ гынан, баҕар таһыллыа, ол эмиэ туспа сытыы үөрэх буоллаҕа. Билиҥҥи кэм, аһара сайдан дуу, сотовай үйэтэ алдьатта дуу, оҕолор мээнэ мэниктээбэккэ телефоннарыгар үксүн хараҕаланан хааллылар, ол сөбө эрэ, сыыһата дуу, инники олох көрдөрүө. Оҕус муоһун курдук эдэрдэриттэн бииргэ үөрэнэ, өр сылларга Нам балыыһатыгар бииргэ үлэлии сылдьар коллегатын туһунан терапевт быраас Кобяков Евгений Касьянович этэр: «Николай Владимировичтыын ЯГУ-га биир кэмҥэ үөрэммиппит, үөрэҕэр наар үчүгэй, кыһамньылаах студент этэ. Кини айылҕаттан бэрдэрбитэ элбэх. Мындыр, өйө сытыы, кырдьаҕас киһилии муударай, онон үчүгэй теоретик, онтун олоххо тутатына туттар практик. Ылыннарыылаах тыллаах буолан үчүгэй салайааччы, кыаллары-кыаллыбаты да сөпкө ыйан-сүбэлээн, үлэһиттэригэр сатаан тиэрдэр. Аһара бэйэтэ үлэһитин көрө-билэ сылдьар коллегалара бэйэлэрин үлэлэринэн өйүүллэр. Хаһан да, кими да таҥнарыа суоҕа, төттөрүтүн көмөлөһүө». Браво, Кобяков, бу тылларгынан эрэллээх коллега, үчүгэй доҕор, бэйэҥ Киһилии Киһи буоларгын эттиҥ.
Мин, медицинаҕа туура туох да сыһыана суох, оннооҕор «онкомаркер» диэни «наркомаркер» диэн бутуйан дьону күллэрэр киһи, Васильев Николай Владимирович үлэлиир эйгэтин киэҥник сырдатар кыаҕым суох. Медицинаҕа улахан өҥөлөөх, ааттаах-суоллаах учууталларга уһуйуллан, идэлэрин таба тайанан үлэлиир-хамсыыр быраастар элбэхтэр. Ким да аҥардас бэйэтин эрэ кыаҕынан ситиһиилээх, үчүгэй үлэһит буолбат. Дьону кытта тэбис-тэҥҥэ үлэлээн-хамсаан, тиритэн-хорутан, сороҕор ууга-тыаҕа түһүтэлээн киһи дьон сэргиир, уос номоҕо оҥостор үлэһитэ буолара чуолкай. Хайа баҕарар ситиһии эбэтэр самныы киһи бэйэтин майгытыттан, талааныттан, тулууруттан тутулуктанар. Ыарыһах дьон харахтарын харатын курдук харыстыыр доруобуйаларын эрэнэр, ытыктыыр быраастарыгар туттара сатыыллар, доруобуйа баар – олох баар диэнинэн сирдэтэн. Быйыл үлэҕэ киирбит балыыһа сырдык, ыраас, үлэлииргэ табыгастаах буолбут. Урукку терапия тымныыкатыан, сыта-сымара ынырыгыан… Ковид саҕана Нам араас балыыһаларын үлэһиттэрэ ким да, хаһан да умнубатын курдук норуот туһугар үлэлээбиттэрэ олох умнуллубатар сөп этэ. Бары биир санаанан, итии-тымныы диэбэккэ, өлөр өлүүттэн элбэх дьону быыһаабыттара, түмсүүлээхтэрин, Гиппократ андаҕарын тутуһалларын көрдөрбүттэрэ. Барҕа Махтал, маҥан халааттаахтарга! Николай Владимирович Васильев Намҥа олохсуйан, дьиэ-уот тэринэн, кэргэннээх, оҕолордоох, терапия тутаах үлэһитэ буолан үлэлиир-хамсыыр. Коллективыгар убаастанар, туох да үлэттэн толлон турбат специалист. Быраас быһыытынан дьонтон хайҕанан олорон хаалбат, билиитин хаҥатынар, үөрэппит учууталларын кытта сибээһин быспат дьоһун киһи. Уу сахалыы эттэххэ, терапияҕа киирбит ыарыһахтарга үлэһиттэр, саараама, үөһэттэн үргүөрүнэн үрдэриэхтэрэ, аллараттан аргыарынан тымнытыахтара суоҕа, биир киһи курдук көхтөөхтүк, иллээхтик сылдьан, күннээҕи үлэлэрин толоруохтара, дьон доруобуйатын харыстыылларын умнуохтара суоҕа. Эдэр үлэһиттэри аһара арбаабакка, саха сиэринэн харыстаан суруйа сатаатым. Орто дойду кылгас олоҕор, эһиги – Нам дьоно, ыалдьыбакка, дьоллоох олоруҥ, ол буолар Киһи анала.
Ангелина Данилова, Нам