1919 сыллаахха Уус Алдан оройуонугар Сыҥаах нэһилиэгэр төрөөбүтүм. Ийэм эрдэ өлбүтэ. Аҕам Миитэрэй Нам 1 Хомустааҕыттан биир оҕолоох огдообо дьахтары Балбаараны кэргэн ылан 1929 сыллаахха көһөн киирбитэ. Ити кэмҥэ холбоһуктаах хаһаайыстыбалар саҥа тэриллэн эрэллэрэ. Үлэни-хамнаһы кыайар ыал – Миитэрэйдээх атын дьонтон хаалсыбакка, саҥа тэриллибит «Соттуус» табаарыстыбаҕа киирбиттэрэ. Оҕолор билиҥҥи Партизан оскуолатыгар үөрэнэ киирбиппит. Начальнай кылааһы бүтэрэн сотору үлэһит буолбуппут.
1938 сыл «Соттуус» табаарыстыба «Хоҥордой» диэн табаарыстыбаны кытта холбоһон, бөдөҥсүйбүт Киров аатынан колхозка кубулуйбута. Нам биир кэрэ көстүүлээх – Арыы Кыынньарбыт диэн бэс чагда ойуурдаах сиригэр бөһүөлэк туттан, онно кииннэнэн үөрэ-көтө үлэлээбиппит. Быыбардааччылар нэһилиэк сэбиэтин депутатынан талбыттара. 1940 сылга нэһилиэк сэбиэтин председателин солбуйааччынан анаабыттара. Калинин аатынан колхозтан Дария Колесовалыын, Жданов аатынан колхозтан Матрена Аргуновалыын сэбиэт үлэтигэр актыыбынайдык кыттарбыт.
Фашистскай Германия сэриинэн саба түспүтүгэр нэһилиэк сэбиэтин үгүс депутаттара төрөөбүт дойду көмүскэлигэр барбыттара. 1942 сыл бэс ыйыгар сэбиэт исполкомун председателэ, коммунист Иван Софронович Шадрин армияҕа ыҥырыллыбыта. Ити кэмтэн 1945 сыл балаҕан ыйыгар диэри нэһилиэк сэбиэтин исполкомун председателинэн үлэлээбитим.
Кыра үөрэхтээх эдэр киһиэхэ түөрт колхозтаах 1 Хомустаах нэһилиэгин салайыы ыарахан этэ. Үлэни-хамнаһы кыайар 30-тан тахса эр бэртэрин сэриигэ атаарбыппыт. Кинилэртэн үгүстэрэ коммунистар уонна нэһилиэк актыбыыстара этилэр. Тыыл үлэтигэр бронялаах аҕыйах киһини кытта оҕонньоттор, дьахталлар, оҕолор хаалбыттара. Жданов аатынан колхоһу Алексей Тимофеевич Оконешников, Калинин аатынан колхоһу Иван Петрович Делиграсов, Киров аатынан колхоһу кыһыл партизан Петр Васильевич Попов, «Кыһыл партизан» колхоһу эмиэ биир биллэр партизан Гаврил Васильевич Сивцев салайбыттара.
Үлэ барыта фронт туһугар туһаайыллыбыта. Кураан дьыллар буоланнар үүнүү куһаҕан этэ. Колхозтарга дохуот кырата, дьон кырыымчык аһылыгынан ыарахан үлэни толороллоро. Элбэх өйдөтөр, иитэр үлэ наадата. Сэриигэ барбатах аҕыйах коммунистар, комсомол чилиэннэрин уонна оскуола учууталларын күүстэринэн көмөлөһүннэрэн үлэ ыытыллара.
Оройуон салалтата үлэ ыараханын өйдөөн, үөрэхтээх, дьыаланы сатаан толорор секретары Петр Тихонович Кривошапкины ыыппыта сэрии бүтүөр диэри үлэлэспитэ. Байыаннай заемнар, нолуоктар хомуллуулара чэпчэкитэ суоҕа. Ону үлэҕэ кыһамньылаах Степан Иннокентьевич Винокуров II налоговай агеннаан чиэстээхтик толороро.
Хомуур, ыһыы үлэтин курдук былдьаһыктаах кэмнэргэ оройуонтан аптарытыаттаах, үчүгэй үлэһит боломуочунайдар кэлэн күүс-көмө буолаллара. Колхозтар суотчуттарынан үлэлээбэт эдэр ыччаттар комсомол үлэтин салайаллара. Калинин аатынан колхозка Евдокия Петрова, Жданов аатынан колхозка Марина Шестакова, Киров аатынан колхозка Петр Шадрин, «Кыһыл Партизан» колхозка Татьяна Охлопкова үлэлээн-хамсаан, этэн-тыынан элэстэнэллэрэ харахпар бу баар.
1943 сылга Киров аатынан колхоз Каландаришвили аатынан колхоһу кытта холбоһон, Никольскай сельскэй сэбиэтигэр киирбитэ. Бу кэмҥэ сүрүн күүһүнэн дьахталлар барахсаттар буолбуттара. Эр киһи үлэтин толорор хорсун үлэһит дьахталлар бааллара: Ксения Петрова, Ольга Оконешников, Анна Андреева, Татьяна Гордиевская, Аграфена Нератова, Анна Сысолятина, Анна Новгородова, Евдокия Протопопова, Ульяна Шепелева, Матрена Соловьева, Александра Васильева, Вера Сивцева уонна да атыттар.
Бэйэни харыстаммакка үлэлээн-хамсаан, сэрии кытаанах сылларын государственнай поставкаларын чиэстээхтик толорбуппут. 1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Килбиэннээх үлэтин иһин мэтээллээхпин. 1945 сыл алтынньытыттан икки сыл устата Никольскай сельскэй сэбиэтигэр секретардаабытым. Киров аатынан колхозка 1953 сылга диэри окко, бурдукка үлэлээбитим. Кэлин ыалдьан 1965 сылга диэри быстах үлэлэргэ сылдьыбытым. 1965 сылтан инбэлииппин.
М. Шелковникова
«Ленин суола», 1985 с., муус устар