Иван Павлович Зырянов 1970 с. совхоз Үөдэйдээҕи отделениетыгар ДТ-75 тракторга тракториһынан үлэтин саҕалаабыта. 1984 с. совхоз дирекцията уонтан тахса сыл үлэлээбит уопуттаах тракториһы Алтаннааҕы 15 №-дээх ОПТУ-га ыыппыта. Үс ыйдаах курсу ситиһиилээхтик бүтэрэн баран К-701, Т-150 мааркалаах трактордарга үлэлиир быраабы ылбыта. 30-тан тахса сыл устатыгар төрөөбүт түөлбэтиттэн тэлэһийбэккэ, трактор уруулун чэрдээх илиитигэр ылан хаһаайыстыба ыарахан үлэлэригэр эриллэн буспута-хаппыта. Талан ылбыт идэтин баһылаабыта, үрдүк кылаастаах специалист быһыытынан биллибитэ.
Иван Павлович отделениеҕа сүөһү аһылыга тиийбэтинэн сибээстээн, хас да кыһын коллегалара Егор Яковлевы, Дмитрий Черноградскайы, Афанасий Эверстовы уо.д.а. кытта Таастаах, Салбаҥ курдук уһук учаастактартан кыһыҥҥы бытархан тымныыга 1-2 суукканы быһа утуйар ууларын умнан үргүлдьү сылдьан, от тиэйиитигэр үлэлээбиттэрин туһунан астынан ахтар.
Т-150 трактор уруулугар олорбутунан сибээстээн киниэхэ от-мас тиэйиитин, сүөһү ноһуомун курдук эппиэттээх үлэлэри сүктэрбиттэрэ. Уонча сыл устатыгар биир-икки погрузчик тракторы батыһыннара сылдьан, кытылга рулоннаммыт оту барытын кыстык хотоннорун тастарыгар таһара. Оттон алааска бэлэмнэммит оту биир да рулону хаалларбакка, миэстэтигэр кэбиһэн иһэрэ. Кыахтаах техника икки прицебынан 40-ча рулону биирдэ олордон барара. «Оччолорго, кэлиҥҥи сылларга буоларын курдук, фермалар отторун кыайан тиэйбэккэ сүөһүгэ сиэппэккэ, сыарҕа үрдүттэн аһатан олорбот этибит», — дэһэллэр Үөдэй кырдьаҕастара. Уйбаан элбэх сыранан бэлэмнэммит сүөһү аһылыгынан ыспакка-тохпокко бириэмэтигэр тиэйэн аҕаларын сөбүлүүрэ.
Үөдэй отделениетыгар управляющайынан үлэлии сылдьыбыт сэрии, үлэ ветерана, фотограф-корреспондент Николай Бочкарев оройуон хаһыатыгар 1982 с. маннык суруйбута: «Сорох трактористар стоговоһунан оту астараат, от түгэҕэ хаалыытыгар кыһаммакка ааһа турааччылар. Оттон Иван Зырянов итинник үлэһиттэри кытта сөбүлэспэт. Тиэйэр отун тобоҕун тута харбаан, сыарҕатыгар уурунан илдьэ тахсар. Ити харыстанньаҥ буолуу биир үтүө холобура».
Хас да сыл тыһыынча ыанньык сүөһү кыстанан турар механизациялаах хотонноруттан 10 т убаҕас киирэр цистернатын соһо сылдьан, саахтарын-ииктэрин оботторон бааһынаҕа таспыта, хотон ис-тас өттө куруутун ыраас буоларын хааччыйбыта.
И.П. Зырянов таһаарыылаах, бэйэни харыстаммат үлэтин үрдүктүк сыаналаан оччотооҕу отделение, совхоз уонна оройуон салалталарын түһэриилэринэн «X, XI пятилеткалар ударниктарын» бэлиэлэринэн наҕараадаламмыта. 1981-1982 сс. «Нам оройуонун чемпион тракториһа», хаста да «Совхоз чемпиона» аат иҥэриллибитэ. Наҕараадатын илииһигэр суруллубутунан, кини 1982 с. ДТ-75 мааркалаах тракторынан 2282 эталоннай гектары оҥорбут, 3000 л уматыгы кэмчилээбит.
Нэһилиэк олохтоохторо кинини биллэ-көстө сатаабат, араатардаан күдээринэ чоргуйарын сөбүлээбэт, көнө, чиэһинэй, үтүө сүбэһит, куруутун үлэтин-хамнаһын өрө туппутунан сылдьар киһи быһыытынан билэллэр.
Наставник быһыытынан бэйэтин тракторыгар көмөлөһөөччү-рабочайынан оскуоланы бүтэрэн производствоҕа саҥа сыстан үлэлээн-хамсаан эрэр уонунан ааҕыллар ыччаты техникаҕа сыһыаран үлэһит үтүөлэрэ оҥортообута. Афоня, Петя, Кеша, Миша Зыряновтар, Алеша Сергеев, Ганя, Гоша Зыряновтар, бырааттыы Ваня, Коля Владимировтар уо.д.а. үтүө дьон буола улаатан, үксүлэрэ норуот хаһаайыстыбатын араас салааларыгар ситиһиилээхтик үлэлии-хамсыы сылдьаллар. Биир түгэҥҥэ, билигин улуус биир эппиэттээх үлэтигэр тиийэ үүнэн үлэлии сылдьар Петр Зырянов маннык эппитин истибиттээхпин: «Оччолорго, оскуоланы саҥа бүтэрэн сылдьар уолаттары убайбыт бэйэтигэр ылан үлэни сөбүлүүр, техникаҕа сыһыаннаах, бэрээдэктээх дьон буоларга такайан ииппитин умнуохпут суоҕа».
Бииргэ үлэлээбит доҕотторун ортотугар Ваня дириҥ билиилээх, техника саахалламмыт биричиинэтин ханнык да анал үөрэхтээх механиктааҕар итэҕэһэ суох эндэппэккэ билэрин туһунан кэпсээҥҥэ сылдьар. Өр сылларга кыһынын тоҥон-хатан, сайынын тиритэн-хорутан, техниканы чэҥнээх тымныы гаражка хасыһан ыарытыган буолла. Кини ордук эдэр уолаттарга туһаайан күһүҥҥү ыйдарга, муус ситэ тоҥо илигинэ сэрэхтээхтик сылдьалларын туһунан өрүүтүн санатааччы.
Биирдэ, алтынньыга, быраата Алешалыын от тиэйэн иһэн Оҕус баһын боротуокатын туораары, муус тостон, трактордарын кабината көстөр-көстүбэт буолуор диэри тымныы ууга түспүттэрэ. Тимирэн баран ыйаахтара тарданнэһиилэ оронон тахсыбыттара, 2-3 км сири сатыы хааман, бөһүөлэк уһугар сыккырыыр дууһалара кэлбитэ. Ити түгэҥҥэ Ваня тракторын уолугар биэрэн баран, бэйэтэ нуктуу испит этэ.
Ырыынакка киирии кэмигэр кини кыратыттан үлэҕэ иитиллибитинэн, быар куустан олорбокко, аныгы олох хаамыытын кытта тэҥҥэ олук уурсан «Дэлэҥэ» бааһынай хаһаайыстыбатын тэриммитэ аҕыйах сыл буолла. Кэнники ааспыт 3-4 сылы хаһаайыстыба материальнай-техническэй базатын бэлэмнээһиҥҥэ ыытта диэххэ сөп. 3 га саҥа сири таҥастаан хортуоппуй сирэ оҥордо, бүтэйдээтэ, ууну ыстарыы боппуруоһун быһаарда, ыанар ынаҕын ахсаанын 5 төбөҕө тиэртэ.
Быйыл 200 ц хортуоппуйу, 50 ц үүтү атыылыыр былааннаах. Бааһынайдар республикатааҕы Сүбэ мунньахтарын үлэтин түмүгүн сэргии иһиттэ. «Бааһынай хаһаайыстыбаларын туһунан» федеральнай сокуон, олохтоох усулуобуйаны учуоттаан ылыллара, нолуок уонна кредит, төрүүр сүөһү ахсаанынан төлөбүр уо.д.а. боппуруостар сиэрдээхтик быһаарыллаллара буоллар, биһиги курдук кыаҕа суох хаһаайыстыбалар арыый өрүттэр суолга киириэ этибит», -диэн бэйэтин кэпсээнин түмүктүүр.
Иван Павлович икки оҕо амарах аҕата, кэргэнэ Наталья Афанасьевна оҕо саадыгар, оскуолаҕа киириэх иннинээҕи саастаах оҕолорго иитээччинэн үлэлиир. Зыряновтар ньир-бааччы олорор, чөл олохтоох, Үөдэй ытык-мааны, саха сайдам ыалларыттан биирдэстэрэ.
П. Константинов, Үөдэй
«Эҥсиэли», 2003 с., муус устар