Дьиэҕэ-уокка сыһыаннаахтар
Тириини уокка сиэттэххэ, баас оннун сымыыт үрүҥүнэн саба тутуллар, оччоҕуна ыарыыта мөлтүүр уонна түргэнник оһор.
***
Чеснок сүмэһинэ тааһы уонна пластмааһы үчүгэйдик килиэйдиир. Сыһыарыллыбыт суола хараарбат. Холобура, чаһы тааһын, кинигэ ыскаабын тааһын тутааҕын туттарыахха сөп. Хайа быһыллыбыт чесногунан сыһыарыллар өттүн сотоллор.
***
Саҥа хобордооҕу туттуох иннинэ, сыанан сотон күүскэ сылытыллар, онтон туустаан сотуллар.
***
Куукунаҕа кыптыыйы туттуу бириэмэни кэмчилиир, табыгастаах. Ас сууларын, оҕуруот аһын уктарын уо.д.а. быһыахтааҕар кырыйар ордук табыгастаах.
***
Таҥаһы өрүү плечиккэ ыйаамаҥ, уунан хаалар, форматын сүтэрэр. Суулаан баран полиэтиленовай мөһөөччүктэргэ уурталааҥ.
***
Сибилигин устубут таҥаскын ыскаапка ыйыах иннинэ салгылатыллар, щетканан ыраастаныллар, оччоҕуна киһи этин сыта ыскаапка иҥмэт.
***
Таҥаска нафталин сыта иҥмэтин диэн нафталиннаах ыскаапка кыратык кураанах хартыыһаны куталлар.
***
Таһырдьа туманнаах уонна тымныы соҕус күҥҥэ киртийэн килбэчийбит, үлтү кумаламмыт ыстааны салгыҥҥа ыйыыр үчүгэй. Үс чаас буолан баран ыстаан өтүүктэммит курдук көнүө, үгүс бээтинэ сүтүө.
***
Өҥнөөх таҥаһы массыынанан сууйарга ууга 2-3 ньуоска туус эптэххэ, таҥас кырааската барбат, өҥө сибиэһэй көрүҥнэнэр.
***
Саҥа түспүт арыы бээтинэтин сылаас өтүүгүнэн (100С) хас да бүк тутуллубут салфетканы таҥас икки өттүгэр тутан баран өтүүктээтэххэ түргэнник барар.
***
Арыы бээтинэтэ сырдык таҥаска түһээтин кытта, үрдүгэр миэли бытарытан куталлар, 2-4 чаас буолан баран тэбээн кэбистэххэ бээтинэ сүтэр.
***
Арыыны алҕаска таҥаска таммалаттахха уонна аттыгар туох да средство суох буоллаҕына, бээтинэҕэ тууһу куталлар уонна аргыый аҕай сотоллор. Бээтинэ ааһыар диэри хаста да уларытыахха сөп.
***
Хараҥа өҥнөөх былааччыйаҕа таммалаабыт пуудараны илиинэн да, щетканан да сотумаҥ, аргыый аҕай пуудараны үрэн эбэтэр тэбээн суох оҥоһуллар.
***
Оҕо ииктээбит суу таҥаһын чаас устата уксус растворугар (ыстакаан аҥаара ууга биир остолобуой ньуоска аһыыр уксус) уган илитиллэр, онтон сылаас ууга сууйуллар.
Түүлээх тирии таҥастары көрүү-харайыы
Саҕынньаҕы нафталинынан ыһан баран мээнэ чымадааҥҥа биитэр дьыбаан түгэҕэр укпаттар. Таҥаска суулаан, тигэн дуу баран полиэтиленовай мөһөөччүккэ суулаан ыскаапка ыйыыллар.
***
Саҕынньах дьааһыкка сытан түүтэ олус имиллибит буоллаҕына, ороон таһааран илитиллибит суокканан сотоллор, онтон тэбээн баран плечиккэ ыйыыллар. Куурдаҕына күүскэ тэбииллэр, тарааҕынан да, щетканан да тараабаттар, саҕынньаҕы оһоххо да, батареяҕа да чугас ыйаабаттар, испиэскэ түүнү буортулуур.
***
Кырааскаламмыт түүлээҕи кырааскаламматаҕы кытта бииргэ уурбаттар.
***
Бороһуоктаах, бензиннээх суокканан түүлээҕи ыраастыыллар, онтон хортуоппуй бытархайынан бензинин сыта ааһыар диэри сотоллор. Ол кэнниттэн түүлээҕи тэбииллэр, тарыыллар.
***
Быыдара, буобура, крот, норка тириилэрин итии кумаҕынан ыраастыыр куолута. Итиниэхэ түүлээҕи остуолга тэниччи ууруллар, кумаҕы куталлар уонна ытыһынан сотоллор. Кумах киртийдэҕинэ тэбээн баран, саҥаны кутан сотон иһэллэр.
***
Илийбит түүлээҕи күҥҥэ уонна уот суоһугар куурдубаттар.
***
Киртийбит каракулу маҥнай тэбииллэр, килэбэчийэрин наадатыгар ытыска оливковай арыыны биһэн баран түүнү имэрийэллэр.
***
Искусственнай түүлээх таҥаһы суулаан уурбаттар, плечиккэ ыйыыллар. Арыы бээтинэлэрин ацетоннаах баатанан ыраастыыллар, кирин мыылалаах уунан сууйуллар. 40-45 кыраадыстан үөһэтэ суох сылааска куурдаллар.
Атах таҥаһын көрүү-истии
Бачыыҥка быатын төбөтүнээҕи метала түһэн хааллаҕына, быа төбөтүн, уһуктуу быһыылаан баран, тыҥырах лааҕар уган ылаллар. Хаттаҕына, металтан итэҕэһэ суох бөҕө буолар.
***
Лаахтаммыт тириини кэмиттэн кэмигэр касторовай арыынан эбэтэр глицерининэн сотор буоллахха, мэлдьи сымнаҕас сылдьар.
***
Атаҕы ыга тутар түүппүлэ иһигэр одеколону кутаат, сонно тута кэтиллэр, итиэннэ таһыттан эмиэ одеколонунан сотуллар, оччоҕо тирии сымныыр, тэнийэр, атах быһыытынан барар.
***
Кыараҕас атах таҥаһын сииктээх хаһыат кумааҕытын симэн тэнитиэххэ эмиэ сөп.
***
Бачыыҥкаҕа биһиллибит маслянай кыраасканы хата илигинэ, мас арыытынан ыраастанар. Арыыттан тирии ордук сымныыр.
***
Үлэҕэ кэтэр бачыыҥканы илийбэтин диэн парафин суураллыбыт бензининэн хаста да сотуллар.
***
Сарыы атах таҥаһын оргуйа турар уу паарыгар тутан саҥардыллар.
***
Эрэһиинэ атах таҥаһын уот таһыгар куурдар табыллыбат, эрэһиинэ кытаатан хаалар, оттон сырдык дьүһүннээх эрэһиинэ дьүһүнүн сүтэрэр.
***
Инчэҕэй атах таҥаһын глицеринэн сотоллор.
Дьиэ тэрилэ
Көбүөрү ыраастаат, уксууһунан соттоххо кырааската саҥатыйан кэлэр.
***
Көбүөрү өссө ордук саҥатыгар түстүн диэн губканы этиловай испииргэ (эбэтэр денатуракка) илитэн баран хаста да сотуллар.
***
Полировкалаах ньуурга сыалаах бээтинэ (тарбах суола) түспүтүн тальк бороһуогунан ыытыллар.
***
Сахсырҕа киртиппит сиэркилэтин луугу хайа быһан сотуллар уонна тымныы уунан сууйуллар.
***
Таҥас сииҥкэтин эбэтэр чэйи кыратык тымныы ууга кутан сууйдахха, сиэркилэ килбэчигэс өҥнөнөр.
***
Чэй бээтинэтин лимонунан ыраастыыллар.
***
Сымнаҕас дьиэ тэрилин пылесоһа да суох ыраастыахха син. Ыраас тирээпкэни биитэр эргэ бырастыынаны илитэн баран, дьыбааны саба уураллар уонна синньигэс маһынан тэбииллэр. Бырастыына киртийэн истэҕин аайы сууйан баран хат уураллар.
***
Дьиэ тэрилин таҥаһын бириэмэттэн бириэмэтигэр уксустаах уулаах салфетканан сотон ыраастыыллар.
***
Сырдык полированнай остуолга чэрэниилэни тоҕон кэбистигит. Олус ыксаабакка эрэ чэрэниилэтин бастаан оботторон ылыахха наада. Ордугун көннөрү харандааһы сотор эрэһиинэнэн аалан ыраастаан кэбиһиҥ. Эрэһиинэ полировканы буортулаабат.
***
Полированнай ньуурга итии сээкэйи уурууттан тахсыбыт бээтинэни мас арыылаах испииринэн сотоллор.
***
Клеенканы өҥүн сүтэрбэтин диэн сотору-сотору сиикэй үүтүнэн сотоллор.
***
Клеенкаҕа түспүт чэрэниилэни тиис сууйар бороһуогунан эбэтэр одеколонунан ыраастыыллар.
***
Хайа быһыллыбыт клеенканы нөҥүө өттүгэр лейкопластырынан туттараллар.
Дьиэ өрөмүөнэ
Дьиэни өрөмүөннүөх, испиэскэлиэх иннинэ, муостаны мыылалаах уунан соттоххо (1 л ууга 20-30 г мыыла), онно таммалаабыт кырааска да, испиэскэ да чэпчэкитик сууйуллар. Ити курдук арааманы кырааскалыах иннинэ өстүөкүлэни, чугуун билиитэни даҕаны мыылалаах уунан соттоххо, таммалаабыт кырааска барымтыа буолар.
***
Маслянай кыраасканан арааманы кырааскалыырга өстүөкүлэни уксуһунан соттоххо кырааска сыстыбат.
***
Истиэнэни кырааскалыырга туттубут киистэҕитин мыылалаах ууга хонноруҥ. Сарсыныгар кыратык сайҕыы эрэ түһүөххүт – ол курдук дөбөҥнүк ыраастанар.
***
Кырыаран хаалбыт түннүк тааһын туустаах тымныы уунан сууйан ыраастанар (1 ыст. ууга 2 ньуоска туус). Мууһа бүттэҕинэ, кураанах тирээпкэнэн сотуллар.
***
Линолеумнаах муостаны сууйарга итии эбэтэр нашатырнай испиирдээх, суодалаах ууну туттубаттар. Ол оннугар 60%-наах хаһаайыстыбаннай мыылалаах сылаас уунан сууйаллар.
***
Кыһын итии батарея үрдүгэр уулаах иһити уурдахха, салгын арыычча сииктээх буолар.
***
Өскөтүн гардероб аана, дьааһыга кытаанахтык аһыллар буоллаҕына, кинилэр кырыыларын мыылалаах тирээпкэнэн сотуллар.
***
Дьиэҕэ элбэх сахсырҕа киирдэҕинэ, түннүктэри хараҥа гына сабан баран, биир форточканы аһаҕас хаалларыллар, оччоҕо сырдыгы көрдөөн тахсан бараллар.
***
Түннүк арааматын кырааскалыах иннинэ, тааһы луугунан соттоххо, сыстыбыт кырааска түргэнник барар.
***
Кырааска тунуйбут хоһугар туустаах иһити уурдахха сыта сүтэр.
Тус бэйэни көрүнүү
Баттаҕы суунаат, 1 л ууга 3 ост. ньуоска уксуһу кутан сайҕаатахха сымныыр уонна килбэчийэр.
***
Чэй быыбаркатын итии ууга оргутан баран баттаҕы сайҕаатахха, баттах көмүстүү өҥнөнөр.
***
Улахан тымныыга хайаан да ичигэс ис таҥаһы кэтиэххэ наада. Боростуой трикотаж футболканы чараас сибиитэрэ иһинэн кэттэххэ, сылааһа түү куопта курдук буолар.
***
Өрөмүөн кэмигэр кыраһыын, маслянай кырааска сыта сороҕор илииттэн сүтэн биэрээччитэ суох. Итини суох оҥороору, суунар ууга кыратык хартыыһа кутуллар.
***
Оҕуруот үлэтигэр илии хараарар, оччоҕо чаайынай ньуоска мээккэ саахары мыыла күүгэнигэр булкуйан сууннахха маҥхайар.
***
Илии хабаҕыран тахсыбатын, чэрдийбэтин наадатыгар лаппаакы, атырдьах, атын да туттар сэп угун кэриэриэр диэри уокка сырайаллар.
***
Хортуоппуйу, атын да оҕуруот астарын кыһыйарга хараарбыт илиини лимон хаҕынан сотон ыраастанар.
***
Луук, чеснок, селедка сыта илиигэ иҥмит буоллаҕына, илиини тууһунан эбэтэр уксус мөлтөх суурадаһынынан сотон баран кичэйэн сууйуллар. Лимон хаҕынан сотор эмиэ үчүгэй.
***
Илии хайыта барбытын кофе хойуутунан сууйуллар, итинтэн илии тириитэ балачча сымныыр.
***
Тыҥырахха лааҕы сотоот да тарбаҕы 2-3 мүнүүтэ устата тымныы ууга туттахха, лаах түргэнник хатар итиэннэ бөҕөргүүр.
Ол-бу туһунан
Таас иһит үлтүркэйин кыырпахтарын илиинэн хомуйан ыраастыы сатыахтааҕар, инчэҕэй баатаҕа сыһыаран ылар эрэйэ суох.
***
Өр туттуллубатах шариковай уруучуканан сурунуох иннинэ шариктаах стерженин төбөтүн одеколоҥҥа тута түстэххэ суруйбутунан барар.
***
Өр кэтиллибит илии чаһытын тааһа биллэр-биллибэт тырыта барыыттан өлбөөдүйэн хаалар. Таҥас сыыһыгар кыратык тиис суунар бороһуогу сыһыаран ылан аала түстэххэ, таас ырааһырар.
***
Элбэх мыыла тобоҕо хаалбытын капроновай чулкуга уган эбэтэр мыылаҕа суулаан мачаалка оҥостуохха сөп.
***
Сабыс-саҥа таҥас дуу, атах таҥаһын дуу сотор суокканы атыыластыгыт. Уонча мүнүүтэ устата туустаах ууга угуҥ, оччоҕо суокка түүтэ түспэт, бөҕөргүүр.
***
Түннүк саһарбыт сабыыларын сууйуох иннинэ туустаах ууга угуллар, оччоҕо таҥас кылбайар.
Бэчээккэ бэлэмнээтэ Г. Эверстов
«Эҥсиэли», 2007 с., балаҕан ыйа