Нам улууһугар олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыба тэриллибитэ 65 сылыгар
1967 сыллаахха бэс ыйыгар Нам райкомун 1 секретара Степан Николаевич Платонов ыҥырыытынан, коммунальнай хаһаайыстыба министрин солбуйааччы Семен Семенович Федотов (төрдө Көбөкөн быһыылаах) «сыбааттааһынынан» Нам оройуонун коммунальнайыгар прорабынан үлэлии кэлбитим.
Оччолорго начальникпыт Иван Николаевич Протопопов, кылаабынай бугхалтерынан Петр Васильевич Артамонов, механигынан Колесов Михаил Васильевич, ыраастааһын уонна уопсай дьиэлэр коменданнарынан Макаров Григорий, маастарынан Слепцов Георгий, кассирынан Мурунова Анна, гостиница сэбиэдиссэйинэн Трунина Евгения Ефимовна үлэлээбиттэрэ.
Мин эбээһинэспэр капитальнай тутуу, жилой фонда өрөмүөнэ уонна село тэрилтэлэрин отоплениетын көрүү-харайыы уонна өрөмүөнэ киирэрэ. Кэлэрбэр Степан Николаевич Платонов «олорор дьиэ баар, кэргэҥҥэр үлэ, оҕоҕор саад баар» диэн мэктиэлээбитэ. Дьиэбит диэн 16 квартиралаах дьиэҕэ 1 хостоох, кырдьык, хатанан турар эбит, оһоҕунан оттуллар. Үс хостоох, отоплениелаах дьиэттэн кэлбит ыалга табыгаһа суох буолла. Совмин УКС начальнигар Кудаков Николай Федоровичка киирэн кэпсээбиппэр киһим 4 квартиралаах дьиэни титулга киллэрэбин, харчытын обьегы туттардыҥ, госкомиссия ааҕын кытта харчытын төлүүбүт диэн үөртэ. Иван Николаевич Миниярова уулусса 2-гэр наһаа үчүгэй сир булан отводтатан, түүннэри-күнүстэри бырайыагын уонна сметатын оҥорон архитекторга бэчээт уурдаран киллэрэн УКС-ҕа туттардым. Баанньыгы үрдүн көтүрэн баран өрөмүөн саҕалаатыбыт. Үрдэ өстүөкүлэ, истиэнэтэ хаптаһын котельнайдаах, отоплениелаах итии, тымныы уулаах душ туттардым, онон күһүҥҥэ дылы тыын ыллыбыт. Тутуум биригээдэтэ, туруу олохтоох үлэһиттэр, кырдьаҕастартан Ядрихинскай Мэхээчэ, Баланов Уйбаан, Винокуров Баһылай, эдэрдэртэн Кутуков Баһылай, Готовцев Баһылай, Колодезников Костя, Николаев Коля, Ноговицын, Новгородов Ганя уо.д.а. Оччотооҕуга «Пионер» кыраан да суох этэ, үлэ барыта хары күүһүнэн. 4 квартиралаах дьиэни от ыйыгар саҕалаан баран балаҕан ыйын бүтүүтэ үлэҕэ киллэрдибит. Уһун кыһыны син улахан аварията суох туораатыбыт. Кыстаатыбыт да, сүрэхпин астардым, салынным, түүн аайы ЧП-га туруораллар. Нам селотун иһигэр 86 котельнай баар, барыта естественнэй циркуляциянан үлэлииллэр, аһылыга мас уонна чох. Сааһыары обкомҥа сурук суруйдум: «маннык олорор сатаммат, дьоммут бары кочегар буоллулар, үлэһит илии тиийбэт, райтоп мас кэрдэн ойууру бараата» диэн матыыптаан 4-5 квартальнай котельнайда тутуоҕуҥ диэн. Аҕыйах хоноот, чап-чараас кумааҕыга сурук кэллэ. Кудрин диэн обком тутууга отделын салайааччыта тимир-тамыр курдук ис хоһоонноох, «өссө эрдэ, бу билигин кыаллыбат» диэбит. Мин суругум куоппуйатын уонна эппиэти туппутунан Степан Николаевичка тиийэн, кыһыйан ордук хос тыллаһан мөҕүллэ сыстым. – «Идеян үчүгэй эбит, аны мин киирсиэм, бу суруккун уонна обком эппиэтин Николай Семеновичка киллэрэн биэр» – диэтэ. Ол сайын 2 котельнай сметата уонна бырайыага оҥоһуллар буолла, күһүн 700 радиаторы таһааран тиэргэммитигэр кыстаан кэбистибит. Икки16-лыы кв. дьиэҕэ тиийэр диэн суоттанныбыт. Аны сыл аайы наводнениеҕа үстүү мөлүөйүөн харчы республикаҕа кэлэрин билэбин, ол харчыны коммунальнай министерствота дьаһайар. Харчы үксэ эбэ сүнньүн дириҥэтэргэ земснарядтар үлэлэригэр Ленскэй речной пароходствоҕа барар. Олорор ыалга ууну сайын устата водовозтарынан тастарабыт. «Водопровод тардыахха» диэн идеяны киллэрбиппин Иван Николаевич Протопопов уонна Семен Семенович Федотов эрэ тута өйөөтүлэр.
Аны харчыны благоустройствоҕа уулуссаларга ууну ыстарарга, күөх үүнээйигэ кутарга эрэ ананар диэн сокуоннаах. Оннук ис хоһоонноох суругу суруйан министерствобар киллэрдим. Уруккута горком секретара, оччолорго биһиги министирбит Игнатов уонна Федотов өйөөһүнүнэн харчы көрүлүннэ. Николай Семенович Охлопков көмөтүнэн 40 тн. 150 мм уонна 100 мм турба фондатын, 200 м3 истээх баах комплегын, улахан кыамталаах электроносуос, подстанция фондаларын ыллыбыт.
1969 с. сааһыгар Шевченко диэн Украина 4 киһилээх биригээдэтэ эттэһэн понтон үрдүгэр электроносуос туруоран уонна баахпыт турар сиригэр фундамент оҥорон баах хомуйан туруордубут. Икки сварuик күннэри-түүннэри үлэлээн 5 хонук иһигэр бүтэрдилэр. Турба тардыыта саҕаланна. Онтубут нэһиилэ «Межколхозстрой» хонтуоратын эрэ ааһар курдук. Мин кыһын ылбыт нэрээппинэн иккиһин турбаны металлобазаттан тиэйэн таһааран икки крылолаан, биирэ Аммосовынан, Чернышевскайынан «Сельхозтехникаҕа» тиийбитэ. Иккис утах 2 этээстээх дьиэлэринэн милиция хонтуоратын нэһиилэ ааста (хайдах миэхэ нэрээт хаалбытын билигин да сатаан өйдөөбөппүн, алҕас кумааҕы быыһыттан булан ылбытым). Ый буолан баран айдаан таҕыста: «Намнар республика фондата аҥара турбаны албыннаан ылбыттар» диэн. Миигин «холуобунай эппиэккэ тардабыт» диэн металлобаза сурук ыытта. Киирэ сылдьан: «төттөрү көтүрэн ылыҥ» диэн сурук хааллардым.«Минжилкомхоз» уонна Совмин аатыгар сурук суруйдум, кылгаттахха ис хоһооно: «Эһиилги фондаҕа турба биэрбэккит. Оттон ханнык баҕарар тутуу түргэнник бүттэҕинэ, экономичнай уонна барыһы биэрбитинэн барар диэн университекка үөрэппиттэрэ» диэн. Степан Николаевич сурукпун ааҕан баран: «Эн турбаны уоран сиэбитиҥ дуо, тоҕо куттанаҕын? Кэпсэтиэхпит», – диэтэ. Онтон ыла ылы-чып баран хааллылар. Сахалыы наһаа өйдөөх, эдэрдии авантюрнай соҕус санаалаах, миигин тэптэрэн биэрэр, мэлдьи өйүүр, көмүскэһэр киһим Иван Николаевич Протопопов этэ. Истиэнэ нөҥүө-маҥаа олорор буолан киэһэлэри сүбэлэһэр уонна баҕа санаабытын атастаһар этибит. Ол курдук «Ремстройучаастагы» тэрийбиппит уонна онно начальнигынан барарыгар көмөлөспүтүм. 1969-70 сс. наһаа тымныы этэ, биир түүн тохсунньутугар «педучилище котельнайа умайда, бара оҕус» диэн телефоннаатылар. Сабыс-саҥа мас котельнай фундамена умайбыт, куораттан пеналаах тахсан икки массыына умуруорда. Сарсыарда райком уонна райсовет холбоһон,тутуулары барытын ыҥыран мунньах буолла. Мунньахха специалист, «Мехколхоз» начальнига Анатолий Иванович Васильев: «педучилище обьектарыттан ууну ыытыахха, оҕолору нэһилиэктэринэн көһөртүөххэ» диэн быһаарда уонна Романов В.Н. дьонун, сварочнайдарын ылан биһиги оҥоробут диэн тылланна. Мин сөбүлэспэтим. Ууну ыыттахха обьектар ис өттүлэрэ быыһаныа, оттон 800 п/м теплотрасса хампы тоҥор, онон сайыҥҥа дылы үлэлиир курдук мин оҥоробун диэн тылланным, син сөбүлэстилэр.
Үс котелтан биирэ үлэлии турар, ону харса суох отто-отто икки «Универсал» диэн котеллары дьиэ үрдүн нөҥүөлээн стропилалартан өрө тартара соҕус боробулуохаларынан күөскэлээн кэбистибит уонна анныгар киирэн хайдах туруктааҕын көрдүбүт. Онно Павел Неверов: «Эн өссө эдэргин, котеллар анныларыгар кииримэ, мин киирэбин, кырдьаҕас киһи», – диэн дьирээлэһэн көрдө, ол саныахха олус үчүгэй эбит. Үс күннээх түүн педучилище оҕолорун көмөлөрүнэн икки котел аннын тимиринэн уларытан, кирпииччэтин ууран бүтэрэн отуннубут. Бу тухары дьонум харахтарын симпэтилэр. Икки котелу оттон баран, үлэлии турбут котелу умулларан барытын быыһаабыппыт.
Романов Василий Николаевич, үлэ бэтэрээнэ, «Олох уйгутун уһансааччылар» кинигэ ахтыытыттан 2011 с.