Боччумнаах кылаатын киллэрбитэ

Дьөгүөр ааспыт үйэҕэ, 1928 сыллаахха, 1-кы Үөдэй нэһилиэгэр түптэлэс тымныы обургу үтүрүллэн, сандал саас бастакы күннэригэр ийэ сирин көрбүтэ. Кини биэс оҕоттон иккис оҕонон төрөөбүтэ.  Эдьиийэ Матрена Гаврильевна уонна үс бырааттарыттан Иннокентий Гаврильевич билигин Дьокуускайга олорор. Спорду сэҥээрээччилэр бука бары өйдүүр буолуохтаахпыт, Иннокентий Гаврильевич төһө даҕаны 70-нун аастар, аан дойду аартыктарынан аатырар, чэпчэки атаҕынан биллибит убаастанар кырдьаҕаспыт. Билигин да дойдутугар кэлэ-бара сылдьар.

Дьөгүөр 4-с кылааһы бүтэрэр сылыгар сэрии сыллара чугаһаабыт кэмнэрэ этэ. Ити сыл Дьокуускай куоракка көһөн үөрэҕин салҕаабыта. 1943 сыллаахха аҕалара эрдэ өлөн, олох ыарахаттарынан күһэллэн 1945 с. 17-лээх уол МТС-ка трактористар курстарыгар үөрэнэ киирбитэ. 1946 сылтан үс аҥаар сыл Партизан нэһилиэгэр трактористаан, хоодуот үлэһитинэн биллибитэ. 1949 с. Дьокуускайга механиктар курстарын (школа механизации) бүтэрбитэ уонна үлэлээбит Партизаныгар ыарахан үлэҕэ эриллибитинэн барбыта. Егор Гаврильевич өссө оскуола сылларыттан, оччолорго 14-15 саастаах уолаттартан, аҕа саастаах доҕотторуттан хаалсымаары кырдалга тахсан сүүрэн-көтөн, атах оонньоон, онтон үргүлдьү мэниктии таарыйа тустан хадьыктаһан бараллара. Ити дьарыктара күнтэн күн эрчимирэн, төһө да усулуобуйа суоҕун үрдүнэн, кэнникинэн умсугутуулаах эрчиллиигэ кубулуйбута. Кинилэр сайын ахсын ыһыахтарга кэрийэ сылдьан кытталлара. Ол курдук, хайа эрэ нэһилиэккэ биир эмэ күүстээх, быһый, сымса киһи баарын иһиттэхтэринэ, күүстэрин холоһо онно сырсаллара. Ол саҕана Чурапчы педучилищетын бүтэрэн Үөдэйгэ Степан Гаврильевич Кириллин кэлэн икки сыл устата оҕолору уонна ыччаттары физкультура, спорт тула түмпүт. Ити эрчиллиигэ Дьөгүөр доҕотторун кытта: М.И. Охлопков – Күүстээх Мэхээлэ, Е.П. Винокуров – Боллоот. А.П. Петров – Маҥаннаайы, Г.А. Корякин уо.д.а. сүүрүү курдук уһун сындалҕаннаах дьарыкка эрчиллибиттэрэ. Дьөгүөр ордук табыллан дьарыктанан сэттэлии көрүҥҥэ тиийэ кыттара. 1958 с. И.В. Сталин аатынан холкуос П.С. Владимиров тренердээх хамаандата оройуон күрэхтэһиитигэр, 4х100 м эстафетаҕа түөрт убайдыы-бырааттыы Яковлевтар кыттаннар (Егор, Иннокентий, Лев, Дмитрий) финалга тахсаннар кыайыы өрөгөйүн билбиттэрэ. Итинтэн сиэттэрэн, республика спартакиадатыгар оройуоннарын чиэһин көмүскээн: Дьөгүөр сэттэ көрүҥҥэ, Иннокентий орто дистанцияҕа, атах оонньуутугар, Лев уһуну сүүрүүгэ, Миитэрэй диискэ, ядро, копье курдук көрүҥнэргэ кыттыбыттара. Ол саҕана Дьөгүөр бииргэ эрчиллибит хамаандатыгар дэгиттэр спортсменнар: С.Г. Кириллин чэпчэки атлетикаҕа, М.И. Терютин уонна И.И. Суздалов атах оонньуутугар, Э.Н. Константинов велосипед спордугар, Ким Марков, Семен Дмитриев, Петр Евсеев, Данил Иванов, Алексей Больницкай, Пантелеймон Эверстов, Василий Новгородов уо.д.а. көҥүл тустууга оройуоннарын чиэһин үрдүктүк туппуттара.

1961 с. Дьөгүөрдээх биир сыл 1 Хомустаахха тахсан олорбуттара. Ити сылларга Николай Николаевич Никитин (кэнники спорт маастара) салалтатынан тустуу секцията аһыллыбыта. Бу секцияҕа Үөдэйтэн сылдьан Д.Т. Яковлев, М.М. Тихонов, Я.П. Неустроев уо.д.а. дьарыктаммыттара. Онтон аан бастаан Үөдэйгэ көҥүл тустууну  Дьөгүөрдээх саҕалаабыттара. Ол саҕана ыччат бэйэ-бэйэлэриттэн үөрэнэн, киһиттэн киһиэхэ тарҕанар албастарын туһанан, маат оннугар тэлигириэйкэлэрин тэлгээн тустубутунан бараллара. Ити сылларга зоотехник үөрэхтээх эдэр специалист П.С. Владимиров кэлэн уолаттары эрчийбитэ. Ити секцияҕа эгил-тэгил саастыы А.А. Дягилев, Г.Г. Феоктистов, П.Д. Эверстов, Дьөгүөр бырааттара Иннокентий, Лев, Дмитрий уо.д.а. дьарыктаммыттара. Егор Гаврильевич оччолорго эт саастыы табаарыстара Р.П. Ядреев, Н.Р. Обутов уонна аҕа табаарыстара И.К. Эверстов – Бугунай,  Ядреев Мэхээлэ, Ядреев Киэсэ – Киэһиҥкэ көҥүл тустууну биир бастакынан салайбыттарын нэһилиэк олохтоохторо өйдүүллэрэ буолуо. Мин дьону үксүлэрин билэр буоламмын уонна 70-с сылларга бу кырдьаҕастары илэ харахпынан көрөн, сорохторун кытта кэпсэтэн, аҕабынан сиэттэрэн түргэнник билсибитим. Билигин төһө да ытык кырдаҕастарбыт аҕыйаабыттарын иһин, ахтар-саныыр тоҕоос көстүбүтүнэн, мин кинилэри убаастыырбын уонна киэн туттарбын этэбин. Онтон Дьөгүөр туһунан өссө былырыын суруйарга холонон бэлиэтэммитим. Ол баҕам туолар түгэнэ быйыл үбүлүөйүгэр көстүбүтэ Дьөгүөр кырдьаҕаска мин истиҥ бэлэҕим буоллун. Дьөгүөр төрөөбүт Үөдэйин ыччаттарыгар спордунан дьарыктанан саастара уһаатын, эт-хаан өттүнэн доруобай буоллуннар уонна аҕа көлүөнэ холобурунан дьоҥҥутун-сэргэҕитин куруук үөрдэ сылдьыҥ диэн алгыһын аныыр.

Кини билигин дьиэтигэр таах олорбот, эдэр сааһыттан тимир көлөҕө үөрэнэн, ат миҥэ оҥостон, улууһун устун сүүрдэрин элбэхтик көрөбүн. Дьөгүөр икки кыыһыттан улахана Александра Егоровна «Нам» ГУП директора, студентка кыыстаах. Кыра кыыһа Мавра Егоровна Үөһээ Бүлүүгэ олорор, үс оҕолоох, Үөһээ Бүлүү Намыгар оҕо саадыгар повардыыр.

Егор Яковлев күннээн сылдьар бириэмэтигэр ордук табыллан 100 м 12,02 сөк., уһуну ойууга 5 м 60 см, атах оонньуутугар, кылыйан 37 м 25 см үстэ төхтүрүйэн ыстаныыга уонна гранатаны быраҕыыга оройуонугар инникилэр ахсааннарыгар сылдьыбыта. Кини Намын чиэһин көмүскээн «Урожай» ДСО күрэхтэһиитигэр кыттыбытын уонна араас таһымнаах республика күрэхтэһиилэригэр куһаҕана суох түмүктэри ситиспитинДьөгүөр билигин кырдьан олорон кэпсиир. Бу күннэргэ Егор Гаврильевич 75 сааһын томточчу туолла. Ытыктыыр киһибин үөрүүлээх үбүлүөйгүнэн 1 Хомустаах спортсменнарын ааттарыттан истиҥник эҕэрдэлээн туран баҕарабыт өссө уһун олоҕу, эн спорка ситиһииҥ үтүөтэ уонна холобура эдэр ыччакка умнуллуо суоҕа.

А. Софронов, 1 Хомустаах

«Эҥсиэли», 2003 с., муус устар

Читайте дальше