Максимка төрдүс кылааһы бүтэрбит сайыныгар таайын аахха, Артурдаахха, күүлэйдии кэлбит. 11 сааһыгар үктэннэр да, бэйэтин сааһыгар дьүөрэтэ суох оттомноох, улахан киһилии дьоһуннаах, сөбүгэр эттээх-сииннээх чороччу улаатан эрэр уол оҕо. Биир сарсыарда таайын кытта эрдэ туран сонунун кэпсээбит.
— Таай Артур, мин 40 киилэлээх уулаах бөтүөнү көтөҕөбүн.
Ону истэ сытан хоноһо киһилэрэ:
— Эс, сымыйалаама, оннооҕор мин көтөхпөппүн, — диэбит.
Максимка онно тугу да хардарбатах. Арай, киһилэрэ турбутугар, Максимка кинини өттүктэриттэн харбаан ылан өрө көтөҕөн таһаарбыт уонна дьиэни биир гына тэлэкэччитэ сылдьыбыт. Онуоха хоноһолоро ыксаан: «Түһэр, түһэр!» — диэн хаһыытаабыт. Дьэ, онно Максимка киһилэрин оронугар тиэрэ таһыллан түһүөр диэри аҕалан быраҕан кэбиспит.
Дьиэлээхтэр, хоноһолоро саҥата суох барбыттар. Саҥа 11 сааһыгар үктэммит уолчаан 24 саастаах эр киһини дьиэни биир гына көтөҕө сылдьыбыта барыларын сөхтөрбүт. Бу кэргэннээх, оҕолоох киһи уулаах бөтүөнтэн быдан ыарахана биллэр. Онон Максимка 40 киилэ буолуохтааҕар, улахан ыйааһыны көтөҕөрүн илэ-бааччы дакаастаабыт.
Онтон, кэпсээнтэн кэпсээн диэбиккэ дылы, аны эдьиийэ Шура кэпсиир. Биир сайын кинилэргэ ыалдьыттыы кэлбит. Киэһээҥилэрин чэйдии олордохторуна, аҕалара үлэлээн кэлбит. Онуоха 4 саастаах Максимка аҕатын өрө хантайан көрөн туран ыйыппыт:
— Олег, ты паром даа?
— Даа, я с работы пришел, — диэн аҕата наҕыллык хоруйдаабыт.
Ону ийэлэрэ аҕалаах уол кэпсэтиилэрин эдьиийдэригэр быһаарар:
— Ити аата нууччалаата, аҕатын «паромтан үлэлээн кэллиҥ дуо?» диэн ыйытар быһыыта.
Оттон аҕалаах уол толору өйдөспүт дьон быһыытынан остуолга олорон аһаабытынан бараллар. Аһаат, аны хотонноругар үлэлии тахсаллар.
Максимка ийэтэ саха, аҕата нуучча, эдэр ыаллар. Аҕалара сайын аайы паромҥа үлэлиир, оттон ийэлэрэ үс кыра оҕолорун көрөн дьиэтигэр олорор. Максимка улаханнара, онон ийэтигэр, аҕатыгар илии-атах буолан көмөлөһөр, ким да соруйуута суох бырааттаах балтын да көрсөр, дьиэ иһигэр-таһыгар ону-маны гыммыта буолар.
Сарсыныгар ийэлэрэ Вика бөһүөлэккэ киирэр, дьиэһитинэн эдьиийдэрэ Шура хаалар. Сарсыардааҥы аһылыктарын аһатан баран хотоҥҥо тахсар. Кырачаан Максимка сып-сап таҥнан, эдьиийин кэнниттэн саппай уопсан батыһан тахсыһар. Эдьиийэ сибиинньэлэри аһатан, уйаларын ыраастаан баран аны ынахтарын ыы барар. Ол баран истэҕинэ Максимка ыйытааччы буолар:
— Эдьиэй, сибиинньэ уйатын ыраастаатыҥ дуо?
Эдьиийэ «ыраастаатым» диэбитин итэҕэйбэтэхтии, сибиинньэтин уйатын сыныйан көрө сылдьыбыт. Ону көрөн туран эдьиийэ:
— Ээ дьэ, хайдах итэҕэйбэккин, бу сытар дии, — диэн сибиинньэ сааҕа сытар холлороону көрдөрөр. Дьэ, онно «ээ, ыраастаабыт эбит» диэбиттии, кырачаан киһи аа-дьуо илиитин сиэбигэр уктан баран хааман тоотолло сылдьыбыт. Онтон эдьиийэ сүөһүлэрин аһатаары, кур кэбиһиилээх оту кыраабылынан тардыалыы турарын көрөн:
— Эдьиэй, оту итинник таппаттар, манан тардаллар, — диэн сүүрэн баран тордуох маһы аҕала охсор. Кырдьык даҕаны, тордуоҕунан тардыбыта, ото бэркэ кэлэр эбит. Аны отун кыбынан хотоҥҥо киирэн истэҕинэ:
— Эдьиэй, оту итинник киллэрбэттэр, — диэн эмиэ сүүрэн тойтоһуйан куул аҕалар уонна хайдах гыналларын көрдөрөр. Сүр оттомноохтук туттан куулун тэлгэтэр уонна оту манна уураллар диэн куул ортотун ыйар. Эдьиийэ бу кырачаан киһи дьонноро хайдах үлэлииллэрин бэрт кыратыттан кэтии-маныы сылдьан бу сүбэ-ама, илии-атах буоларыттан наһаа үөрэн, хайаан да өйдөөх, мындыр, үлэһит киһи тахсыа дии санаата.
Максимка бэйэтин саастыылаахтарыттан тас көрүҥүнэн туох да улахан уратыта суох, оҕо-оҕо курдук, күүһүнэн кимиэхэ да өттөйө, киһиргии сылдьыбат, арай, наар мичилийэ сылдьар ис киирбэх оҕо. Былыр-былыргыттан саха дьоно күүстээх, быһый дьоннорунан киэн тутталлара, аар-саарга аатырдаллара. Күүстээх киһи киэҥ көҕүстээх, мындыр өйдөөх, кыраны-кыамматы көмүскүүр, харыстыыр киһинэн буолара. Сыллар элэҥнээн ааһыахтара, Максимка улаатыа, төлөһүйүө, айылҕаттан бэриллибит күүһэ-уоҕа өссө бөҕөргүө, өйүн-санаатын сөпкө туһанан дьоно-сэргэтэ киэн туттар, дьоһун-мааны киһи буола улаатыа диэн эрэниллэр.
Зинаида Тихонова
«Эҥсиэли», 2007 с., от ыйа