Улууспутугар халаан уута кэлиитигэр, көмүөл муус устуутугар бэлэмнэнии үлэтин туһунан «Нам улууһа» МО дьаһалтатын гражданскай оборуонаҕа уонна ыксаллаах быһыыны-майгыны туоратыыга сүрүннүүр специалиһа Николай Монастыревтан билистибит:
— «2026 сыллааҕы халаан кэмигэр бэлэмнэнии уонна сэрэтии үлэтигэр СӨ Правительствотын 34 №-дээх дьаһалыгар олоҕуран, сааскы халааҥҥа, күһүҥҥү ууга ыытыллар былааныгар, «Нам улууһа» МО баһылыга Юрий Слепцов 54 №-дээх дьаһалы таһаарбыта. Ууга барыан уонна хаарыллыан сөптөөх нэһилиэктэргэ өрөспүүбүлүкэтээҕи реестргэ 2024 сыллааҕы улахан халаан кэнниттэн эбиллэн — 18 нэһилиэк киирбитэ. Ол курдук: Үөдэй, Партизан, Никольскай, Хамаҕатта, Ленскэй, Аппааны, Граф Биэрэгэ, Кыһыл Дэриэбинэ, Бөтүҥ, Модут, Арбын, 2 Хомустаах, Хатырык, Маймаҕа, Көбөкөн, Фрунзе, 1 Хомустаах, Түбэ. Манна биэрэк (өрүс үрдүгэр) турар нэһилиэктэр уонна кэлин сылларга ууга барбыт нэһилиэктэр эбиллэн биэрдилэр. Манна, барыллаан 2 тыһыынчаттан тахса дьиэ эмсэҕэлиэн сөп, онно 8 тыһыынча кэриҥэ киһи, ол иһигэр 1900-тэн тахса оҕо. Нэһилиэнньэлээх пууҥҥа улаханнык иһитиннэрэр систиэмэлэр тураллар, өрөспүүбүлүкэтээҕи хааччыйыынан эбии Хатырыкка, Фрунзеҕа, 1 Хомустаахха турда.
Хас биирдии нэһилиэккэ халаан кэмигэр дьиэлэрэ ууга барыан сөптөөх дьон, дьиэ кэргэн быстах кэмҥэ олорор пууннара (ПВР) тэриллэр. Ону тэҥэ, дьиэ кыылын-сүөлүн мэччитэ ыыппат сыалтан быстах кэмҥэ тутар пуун (ПВС) баар буолар. Барыта туһааннаах надзортартан бэрэбиэркэ ааһар. Нэһилиэк дьаһалталарын, түөлбэ салайааччыларын, обществинниктарын икки ардыларыгар хамыыһыйа тэрийэн дьиэнэн сылдьан сэрэтэр, иһитиннирэр үлэни ыытыахтара. Буоларын курдук, өрүс уҥуортан кыаммат аҕам саастаахтар, доруобуйаларыгар хааччахтаах дьон, хат дьахталлар туһааннаах тэрилтэҕэ киириэхтэрэ.
Үөдэйи, Хатыҥ Арыыны, Бөтүҥү хаххалыыр ууну тутар гиротехническай тутуулар бааллар. Ону бөҕөргөтүү, көрүү-истии үлэтигэр оройуоннааҕы дьаһалта биир кэлим сакаасчыта (дир. Алексей Кондаков) үлэлэһэр. Билигиҥҥи туругунан тустаах тэрилтэлэри кытары дуогабардаһыы үлэтин ыыталлар. Улуус бюджетыттан ыксалаах быһыыга-майгыга үп көрүллэр. Халаан кэмигэр нэһилиэктэр сылгыһыттара үлэлэһиэхтэрэ, ону таһынан 200-чэкэ киһи, 80-ча араас техника үлэлиэхтээҕэ учуоттанар. Федеральнай бэрэбиэркэ буолан ааста, онно бэлэмнэниибит бигэргэтиини ааспыта. Халаан кэлэн суоһарҕыыр түгэнигэр, дьиэ, баай-дуол хорумньутун докумуон толоруутугар специалистар анал үөрэҕи ааспыттара.
Мууһу эрбиир балаһа
Өлүөнэҕэ мууһу кэбирэтии үлэтин СӨ Өлүөнэ тардыытынааҕы уу салалтата иилээн-саҕалаан ыытар. Ол курдук, Алдан өрүскэ Алдан оройуонуттан Нам улууһугар диэри 25,7 км иэннээх муус хараардыллыа. Намҥа ааспыт кэмҥэ 5 учаастак эбит буоллаҕына, эбии Арбын уонна Суотту аннынан эбиллэн биэрдэ. Үлэ бара турар. Хараардыллыахтаах уонна эрбэниллиэхтээх сир хаарын ыраастаатылар, бэлиэ оҥордулар. Ууга барыан сөптөөх дьон баайгытын-дуолгутун, оҕолоргутун, бэйэҕитин страховкалатын диэн сүбэлиибин».
Халаан диэн халаан, хайдах кэлэрин бэйэтэ билэн эрдэҕэ… Кимиэхэ да салайтарбат, кимтэн да тутуллубат. Эбэбит көмүөлэ хайдах эстэн ааһара биһигиттэн тутулуга суох…
Семен Аргунов